Lærarane i Garden

Frå venstre Birthe, Elisabeth, Bolette og Karen. Foto: Rune Nordbotten.

Elisabeth Ruud Nordbotten har vore lærar ved Svelgen skule i 25 år, og før det arbeidde ho som førskulelærar frå 1987. I 1996 gifta ho seg med Rune Nordbotten, i Botnane, og frå 1998 til 2002 fekk dei tre døtrer; Bolette Maria, Birthe Johanne og Karen Betine. Elisabeth kan ikkje ha snakka ned læraryrket for alle tre døtrene har satsa på det. Dei to eldste arbeider som lærarar og yngstejenta går siste året på utdanninga for barnehagelærarar på Høgskulen på Vestlandet i Bergen.

– Det kan vere uttrykk for dårleg fantasi også, ler Elisabeth, ein kveld i romjula der eg har bedt dei fire om ei prat om læraryrket. Døtrene har på førehand gjeve beskjed om at dei har lite å tilføre samtalen, men det er sjeldan å møte ein så lettsnakka og engasjert gjeng som dette. – Det er vel eg som er stillast, eg tek meg stundom i å rette opp handa for å få sagt noko, slik eg gjorde som liten, seier Karen.

– Dei har i alle høve sett at det er mykje arbeid å vere lærar. Men eg sat vel mest med arbeidet etter at dei hadde lagt seg. Ved Svelgen skule var vi heldige og fekk kvar vår PC tidleg. Dåverande rektor sa at for han var det nett det same kvar vi sat med arbeidet, om det var på månen eller heime, berre det vart gjort, fortel Elisabeth. Etter mange år som førskulelærar fekk ho lyst til å arbeide med større barn og tok vidareutdanning i 5-10-årspedagogikk, matte 1.-7. klasse og grunnleggande lese- og skriveopplæring.

Systrene Birthe, Bolette og Karen. Bolette er eldst, deretter Birthe og Karen. 

– Har de kjent på press om å bli lærarar?

Det er dei tre døtrene samstemte i at dei ikkje har kjent på, korkje om å bli lærar eller bonde, slik foreldra er. – Det er vel helst eg som har skremt dei av frå bondeyrket, skyt pappa Rune inn, med å arbeide seint og tidleg. Døtrene minnest det som kjekt at både mor og far var der i skuleferien, som også betydde slåttonn for alle. Dei hadde også Besta og Besten (Kari og Johannes Nordbotten) rett ned i vegen og hugsar bestefaren formante dei om å ikkje la seg presse til yrkesval dei ikkje ville sjølve. Det har heller ikkje foreldra gjort.

Bolette hugsar at dei likte å leike skule og at mora gav dei oppgåver som høvde til leiken. For henne har det alltid vore eit alternativ å bli lærar. Men ho prøvde seg også i Heimetenesta for å tene litt ekstra pengar under utdanninga, og vart då også sikrare i valet sitt. Ho studerte fleirkulturell forståing ved NLA høgskulen i Bergen og tok deretter lærarutdanning ved Høgskulen på Vestlandet i Bergen, for alderstrinna 1.- 7. klasse. Ho søkte og fekk fast jobb ved Svelgen skule før ho var ferdig med studiet i Bergen.

Våren 2024 flytta Bolette Nordbotten Espedal heim til Botnane med mann og to barn, og pendlar no Botnane-Svelgen saman med dei to borna, mora Elisabeth og stundom ei nabojente. Om dei to lærarane skal ha møte, eller arbeide utover skuletida, blir borna på fire og 1,5 år henta i barnehagen av far Fredrik eller bestefar Rune. Det er som regel kvar tysdag det skjer.

 

Bolette Maria Nordbotten Espedal. 

– Eg hadde ikkje fått meg fast jobb så tidleg om vi hadde blitt verande i Bergensområdet, men utanfor dei store byane og pressområda tek dei mot utdanna lærar med opne armar, seier Bolette. Ho likar seg som kontaktlærar i 4.og 5.klasse, som er slegne saman i Svelgen. Ho underviser i norsk, matte, engelsk, gym, mat og helse, KRLE, og kunst- og handverk. – Det er mange gode møte med barn når dei viser at dei har tillit til deg, og det er ein jobb å bygge denne tilliten både med borna, dei i mellom og foreldra deira.

Skulen brann ned i oktober

Birthe Nordbotten ville ha eit yrke der ho fekk arbeide med menneske, men hadde ikkje noko brennande ynskje om å bli lærar. Men ho tok likevel lærarutdanning ved NTNU i Trondheim, og eit årsstudium i friluftsliv ved Høgskulen i Volda. I haust flytta ho til Sørreisa i Troms, midt mellom Senja og Bardufoss, saman med ei studieveninne. Der byrja Birthe som lærar for fyrste klasse. Sørreisa barne- og ungdomsskule er den einaste skulen i Sørreisa kommune, etter at fleire skular vart lagt ned for eit par år sidan. Det er ein skule med 400 elevar og 70 tilsette.

– Vi hadde kome godt i gang, men søndag 26. oktober brann delar av skulen ned. Det var den delen der skulefritidsordninga (SFO) og barneskulen held til som gjekk opp i røyk. Heldigvis skjedde det ein søndag, ingen vart skadde og brannårsaka var feil på det elektriske anlegget. Vi slapp spekulasjonar om brannen var påsett, i staden skapte brannen samhald og alle har stilt opp for å hjelpe.

 

Birthe Johanne Nordbotten. 

– Kvar underviser du fyrste klasse no då?
– SFO og fyrste klasse held til i kapellet, i ein kjellar. Vi er dobbelt så mange som det er plass til. Difor er vi ute halve dagen. Det går fint det, men vi må improvisere heile tida, så eg har svært god nytte av årsstudiet  i friluftsliv.  Kontor- og ungdomsskulebygget var nyoppussa for nokre år sidan og overlevde brannen, det var den eldste delen av skulen som brann.

Karen var mest i tvil

– Av oss tre er det vel eg som har vore mest i tvil om kva eg skulle satse på, seier Karen Nordbotten, som går siste året på utdanninga for barnehagelærarar på Høgskulen på Vestlandet i Bergen. – Eg hadde ikkje lyst til å bli barnehagelærar før eg vart tante og oppdaga kor kjekt det er å vere saman med, og leike med, ungar. Mange på studiet vil ta master med det same, etter at vi er ferdige med dei tre åra til våren, men eg vil ut i arbeidd før eg eventuelt tek meir utdanning.

– Du vil prøve yrket i praksis?

– Ja, no har vi ein god del praksis i sjølve studiet og eg har likt meg godt dei plassane eg har vore. Ungane har ofte mykje artig å fortelje. Nokon barn tek meir plass enn andre og sidan eg har vore litt beskjeden sjølv prøver eg å høyre også på dei som seier lite, kanskje ikkje noko i det heile, seier Karen. Det ho gruar seg mest til er foreldresamtalar, stort ansvar og det å ta opp vanskelege ting med både barn, foreldre og kollegaer.

Karen Betine Nordbotten. 

Her kjenner systrene seg godt att. Dei trur alle nyutdanna gruar seg mest til å møte foreldra til borna, særleg dersom det er problem av noko slag. Studentane får øvd på det både i utdanning og praksis, å snakke om positive og negative ting med både barn/elevar og foreldre, men når ein skal i elden for fyrste gong åleine kjennest det tøft, slår dei fast.

– Tyngda av dei som arbeider i barnehagar er ikkje pedagogar, men mange av dei har mange års røynsle med å arbeide med barn, ofte i den aktuelle barnehagen. Då er det ikkje alltid så enkelt å kome der som nytilsett, nyutdanna pedagog og skulle til å praktisere det ein har lært på studiet, seier Elisabeth.

– Eg har vore heldig der eg arbeider, eg er nesten aldri åleine i klasserommet. Det er 33 elevar i fyrste klasse, fire lærarar og ein assistent. Fire av elevane kjem frå Ukraina og skal lære seg norsk heilt frå grunnen av. Det er ein fin klasse, lett å bli kjend med og trygg på, seier Birthe.

Leiken på veg attende i skulen?   

Elisabeth Ruud Nordbotten byrja som barneskulelærar berre nokre år etter at 6-årsreforma vart innført i 1997. Ei reform forskarane ikkje har funne nokon framsteg med. Tvert om er det mykje som tyder på at ho har skapt mange skuleleie barn og ungdomar, og er ein viktig grunn til at mange ikkje fullfører vidaregåande skule. Dei fire rundt bordet i Garden ynskjer leiken velkomen attende i skulen og håpar at det no vert gjort alvor av det.

 

Elisabeth Ruud Nordbotten. 

– Då snakkar vi om fri leik, ikkje styrt av vaksne. I den grad vi klarer å få ungane til å leike i barneskulen kan vi hindre at dei hoppar av i den vidaregåande skulen. Det å bevege seg i terrenget er bra for læring, særleg i ulendt terreng, seier Elisabeth.

– I Sørreisa startar vi kvar dag med ein times leik og kvar fredag er vi ute med borna heile dagen. Borna har godt av å kome ut av skulegarden og ut i skogen eller ned i fjøra. Det går godt an å drive med både bokstav- og talundervising der. Ber vi ungane om å finne så mange steinar at dei kan forme ein S, så er det eit heilt anna engasjement enn når dei sit ved pulten og skal skrive bokstaven, seier Birthe engasjert. Dette har ho verkeleg fått prøvd i praksis i haust etter at skulen brann ned. – Det er merkbart mindre konflikter når borna leikar ute på uteskule mot når dei berre er ute i skulegarden. Å vere ute i naturen er roande, for ein seksåring er det å sitte i ro mest naturstridig, seier Birthe.

– Både barnehage og skule har endra seg mykje på dei snart 40 åra du har drive som lærar, Elisabeth?

– Ja, veldig. Både barnehage, skule, elevar og foreldre har endra seg mykje. Det har alltid vore eit stort ansvar å vere lærar, men det har ikkje nett minka. Vi skal takle veldig mange ulike problem, og helst sjå dei og gjere noko med dei før dei vert for store. Kva skal borna minnast frå skuletida si? Burde vi gjort meir for den eleven, eventuelt kva? Korleis sikrar vi at elevane i alle høve har ein vaksen dei kan ha tillit til?  Det kan vere overveldande spørsmål å tenke på, seier Elisabeth.

– Kvernar slike spørsmål ofte rundt i hovudet etter avslutta skuledag, Bolette?

– Med to små barn i bilen heim og rundt meg når eg kjem heim får eg lite tid til å tenkje på anna enn dei. Eg har det med å drøyme om jobben og då drøymer eg ofte om at eg har gløymt å førebu noko. Som kontaktlærar er det mykje anna enn undervisinga å tenke på.

Det er ein snakkefør gjeng som sit rundt bordet og tre av fire har strikka samstundes, her er det openbert god trening i å gjere fleire ting samstundes. Dei vedgår at det vert mykje «pedagogikk-snakk» når alle er heime. – Trur pappa kjenner seg litt utanfor stundom, sjølv om han også kan hive seg inn i diskusjonane våre, seier Birthe spøkefullt og kikar bort på Rune, som nett har kome inn frå fjøsstellet.

 

Intervju 30.12.25. Magni Øvrebotten
Foto: Rune Nordbotten, 02.01.26.