,

Fiber/breiband i Botnane og på Årebrot neste år?

Fiberkabel kjem på land i Botnane, og det er lagt kabel vidare nordover. Men ikkje innover i Botnane. Kommunen lovar at det skal kome, truleg i 2022. Foto: Marion Van Eck Ederveen.

 

I det siste er det lagt kabel frå ein sentral i Botnane for å gje fiber til bygdene nordover, til Gulestø, Sørgulen og vidare. Mange har med rette spurt om kvifor ikkje Botnane får når det alt er fiber fram til ein sentral i bygda. Grunnen er at Botnane ikkje var med då Bremanger kommune for eit par år sidan søkte om midlar for å få fiber/breiband. Men no lovar både ordføraren, Anne Kristin Førde og næringssjefen, Karl Vidar Førde at dei områda som ikkje er med no vil få, kanhende neste år. Ordføraren håpar at dei siste områda utan breiband/fiber vert sendt ut på anbod i haust, slik at det kan verte lagt inn i budsjettet for 2022.

Det vil vere på høg tid! Koparnettet er kutta og fleire i Botnane har gått over på mobilt breiband. Men med dårleg mobildekning er det langt frå tilfredstillande, korkje for private eller settefiskanlegget. Grendalaget vil stå på for at fiber/breiband kjem på plass så snart som råd!

Og kva med Årebrot? Kinn kommune har Årebrot med på lista over prioritert bygder som skal få breiband/fiber i perioden frå i år til 2025, i følgje eit oppslag i Firdaposten tidlegare i sommar. Kommunen har fått midlar frå fylkeskommunen og har sjølv sett av midlar i budsjett- og handlingsplanen dei neste fire åra! Grendalaget vil også følgje med her – og gjere sitt til at det kjem på plass så snart som mogleg.

/av
,

Gravplassen fortel bygda si historie

Det er fjerna mange gravminne i naturstein frå den gamle delen av gravplassen i Botnane dei seinare åra, og til færre steinar til lettare er det å slå.

– Gravstaden i Botnane er framleis ein fin og fredeleg plass, med graver som er fint stelte. Men det er noko som manglar. Her var langt fleire gravminne, busker og blomar fyrste gongen eg var her enn no. Det ser ut til at lettstelt plen er viktigare enn bygda si historie. Men ein gravstad er meir enn ein arbeidsplass, seier Mai Liss Hellingsæther Sørbotten. Ho har bakgrunn som kyrkjeverge i Birkenes kommune i Agder (2002-18) og har vore på besøk til Botnane fleire gonger etter at ho gifta seg med den historieinteresserte Vidar Sørbotten. Far hans, Ulrik Sørbotten, vaks opp i Botnane.

– Det er bygda si historie som ligg her. Det er her eg kan «møte» forfedrane mine. Ein konkret plass, der eg finn namn og datoar om dei eg har høyrt om, og kan oppdage dei eg ikkje har høyrt om, seier Vidar Sørbotten. Han vart opprørt då kyrkjekontoret ville fjerne grava til ein farbror som døydde som småbarn. – Eg hadde ikkje høyrt om denne onkel Arthur før eg kom hit og oppdaga at far min hadde ein bror han aldri snakka om. Då var vi nokre syskenbarn som gjekk saman om å ordne stein på grava til denne onkelen vår.

Mai Liss Hellingsæther Sørbotten seier at dette er eitt av mange døme på kva historier ein gravstad kan fortelje. Vidar si familiehistorie omfattar også drukningsulukka i 1934, då farmor hans, Maria Sørbotten, var ei av dei tre som drukna ved Opnarhella på veg til gravferd i Husefest. På gravstaden i Botnane ligg dei gravlagde både han dei skulle i gravferd til, dei tre som drukna og dei tre som overlevde og vart gamle folk.

– Kva fortel gravstaden i Botnane det tidlegare kyrkjeverget, Mai Liss?

– Han syner meg at her har slektene lege sidan år 1900. Eg kan sjå at nokon døydde tidleg, noko som var meir vanleg før. Fleire drukna, men det står ingenting om spesielle hendingar på steinane. Det ville det kanskje gjort i dag. Det som var meir vanleg før var at dei hadde tittlar på gravsteinane, særleg dei med «fine» tittlar. Her har eg sett ein gravstein der det står «poståpner», elles er det ingen tittlar. Det kan fortelje om eit nokså jamstilt samfunn, eller at det ikkje var god tone å stikke seg fram slik. No er det få særprega og høgreiste gravminne att, men dei kan vere fjerna? Det er rart at her ikkje er eit einaste kors av jern eller steinar med engel eller fugl på toppen av steinen. Nokon hadde berre ein enkel naturstein. Gravsteinane er prega av tidas mote som alt anna, og dette mangfoldet er spennande å sjå og viktig å ta vare på.

Gravminne frå ulike tidsepokar er også ein del av gamle gravplassar og viktig å ta vare på, seier Mai Liss Hellingsæther Sørbotten.

– Det er feil at alt skal forenklast og forsimplast. Framtidige generasjonar skal også ha noko å kome til som fortel ei historie, skyt Vidar inn. Han syner til at gravrøysene i Botnane, frå 1700 f. Kr til 500 e. Kr. no er merka som dei fremste fortidsminna i landet frå bronsealderen, medan graver frå dei siste 120 åra vert fjerna fordi ingen betalar for dei og for å gjere det lettare å slå gravplassen med maskin.

– Tenk om forfedrane våre hadde vore like historielause, då hadde her ikkje vore gravrøyser å merke. Men fordi dei fekk ligge i fred fortel dei no historia om bygda langt attende i tid, mykje lenger enn vi visste om, seier Vidar Sørbotten.

Råd å ta vare på

– Det er mogeleg å ta vare på gamle graver om kyrkjekontoret vil det, men det er ulike kulturar for det. Der eg arbeidde hugsar eg at det var ei lita bygd der vi let gravstaden ligge som han var, fordi det var eit sterkt ynskje frå bygda. Biskopen var på visitas og ville sjå denne gravplassen som ligg på ein haug ved ei elv. Så vakker gravplass hadde dei aldri sett før, og kom ikkje til å sjå heller, let han om. Men gravplassen hadde ikkje vore slik om vi ikkje hadde bestemt oss for å ta vare på han som ein liten bygdegravplass, seier Mai Liss Hellingsæther Sørbotten.

– Må ikkje alle gravplassar forvaltast likt?

– Nei, det står ingen stad skrive at dei må det. Plassbehov er den einaste grunnen til å ta vekk graver og det behovet finst ikkje i Botnane. Gravplassar i Botnane og Oslo treng ikkje forvaltast likt. Om dei vil kan kyrkjekontoret i Bremanger lage ein forvaltningsplan og seie at gravstaden i Botnane skal stå som han er. Det er heller ikkje eit argument at graver er fjerna i stor stil ved andre gravplassar i kommunen. Det kan tvert om vere ein grunn til å la vere her, slik at noko av det gamle blir teke vare på.

Dette er grava til Harald Sørbotten som drukna saman med farmora til Vidar Sørbotten og ei kvinne til i 1934. «Herrens vegar er undarlege», står det på steinen.

– Men kyrkjekontoret er ansvarleg for at gravsteinar ikkje kan velte over på nokon, og sit då med heile ansvaret?

– Det formelle ansvaret ligg hjå festaren av grava, men i 2003 var det ei ulukke med ein stein som velta i Trondheim. Då tok KA (Kyrkjeleg arbeidsgjevarorganisasjon) ein aksjon for å få bolta steinar rundt om på gravplassane i heile landet. I Birkenes kommune leigde vi inn eit steinhoggeri til å feste alle steinane, med to boltar. Eg sende rekning der det var nokon å sende rekning til, dei andre gravsteinane freda vi. Vi tok ein pris som gjorde at det jamna seg ut, 500 kr. for ein stor stein og 300 kr for ein liten. Vi opplevde at folk var glade for at det vart gjort.

– Er det ulik praksis frå kommune til kommune med ein eller to boltar i gravsteinen?

– I gravferdsforskriftene står det at det skal vere to boltar på kvar stein, for at dei skal vere sikra nok. Men i dag vert dei ofte sette opp med berre ein bolt for at dei skal svinge for slåmaskina. Det kan jo vere ein fordel for å unngå skade, men er ikkje i tråd med Gravferdslovas punkt om bolting (sjå heile ordlyden her under intervjuet).

Verna mange gravminne

– Forvaltinga og vedlikehaldet av gravstadane er noko av det mest interessante ved jobben som kyrkjeverge. Eg var også ute og jobba på gravstadane, mellom anna med å bolte gamle steinar. I mi tid som kyrkjeverge i Birkenes hadde vi ein gjennomgang av alle dei fem gravplassane i kommunen for å ta best mogeleg vare på dei. Gjennom det arbeidet fekk eg mange historier og kontakt med eldre folk som kunne fortelje om gravene. Vi vurderte om dei skulle takast vare på og vernast, eller ikkje.

– Kva grunngjeving var det for vern?

– Eg var med på å gje mange gamle gravminne vernestatus. Som til dømes gamle obeliskar og kors av jern med englar og andre symbol. Vi ynskte å la dei stå der dei hadde stått for å vise historia. Ein sjeldan gong hende det at vi trong ei ny grav der det var ei gamal, og då tok vi vekk den grava når det ikkje var etterkomarar til ho.

– Tok de også vare på graver det ikkje vart betalt for?

– Ja, vi dreiv detektivarbeid for å finne ut om folk ville ha dei. Det var eit gamalt manuelt gravregister, og utifrå det fann vi då etterkomarar. Hadde mest med steinen å gjere, meir enn person. Men det kunne også vere at det knytte seg spesielle historier til personen. Når vi hadde den prosessen kjende vi oss trygge på kva vi kunne gjere. Ein gong fjerna vi ein stein som skapte reaksjonar i bygda, og den sette vi attende.  Det var grava til splinten i Herefoss vi hadde teke vekk og det ville ikkje bygdefolket ha noko av. Det er viktig å ha respekt både for folk og historie, både i smått og stort, når ein forvaltar gravminne. Det er mange fleire enn vi trur som oppsøkjer gravplassar for å finne historia si, seier Mai Liss Hellingsæther Sørbotten.

Intervju 23. juli 2021. Magni Øvrebotten.

Ordlyden i gravferdslova om bolting av gravminne:

§ 24. Sikring. Stående gravminne i stein skal festes til fundament i stein med to 15 cm lange og 12 mm tykke rustfrie bolter. Fundament skal ha en form og en størrelse som sikrer at gravminnet står stabilt og skal i bunnen ha en anleggsflate som er dobbelt så bred som gravminnets tykkelse. Fundamentet kan være opptil 10 cm lengre enn gravminnets bredde. Gravminne som er mer enn 60 cm høyt skal ha en fundamentdybde som utgjør minst 20 % av gravminnets høyde over bakken. Fundament skal ikke være synlig over bakken. Ved anlegg, utvidelse og vesentlig endring av gravplass kan det fastsettes særskilte bestemmelser for sikring av gravminner i vedtektene for gravplassen. Når særlige grunner tilsier det, kan kirkelig fellesråd i enkeltsaker skjerpe eller lempe kravene etter denne paragrafen.

/av
,

Attende i den gamle heimen

Utsikta frå altanen er hoggen fram att, i alle høve mot sjøen og skipsleia.

Randi og Sigbjørn Holsen er attende i lærarbustaden på Årebrot, som var heimen deira frå  1979 til 1985. – Det kjennest som å vinne i Lotto å få kjøpe dette huset til hytte, det var ei glede for heile familien, seier Randi Holsen. Ho trur dei kjem til å vere her meir enn dei tenkte då dei kjøpte huset i fjor haust. Her er fritt og roleg, og den fantastiske utsikta over sjøen og skipsleia er hoggen fram att or skogen som stod tett kring huset.   

Det er 45 år sidan dei kom til Årebrot fyrste gongen, med to små ungar, rett frå studietid i Bergen. Sigbjørn hadde fått jobb som lærar på Årebrot skule og dei skulle bu i det gamle skulehuset. Der var det smått med plass og ganske upraktisk for ein småbarnsfamilie. Randi hugsar at ho reiste på Flora og vaska kle hjå foreldra sine, det var enklast. Men dei hugsar best kor godt mottekne dei vart, kor naboane kring gamleskulen på Ura ville dei vel og prøvde å hjelpe dei til rettes.

– Det tok si tid for ei byjente som meg å lære den langtidsplanlegginga du må meistre for å bu der det ikkje er berre å springe i butikken om du manglar noko. Då var det å spørje Agnes eller Borghild om dei hadde det eg mangla, og det hadde dei som regel. Etter kvart lærde eg meg å skrive handleliste og kjøpe i stort, og i dag er eg glad for den lærdommen. Vi ringde på Combi og fekk varene sende med båten og henta vareøskja på kaia, fortel Randi.

Dei blir begge rørt når dei fortel om dei gamle sambygdingane sine og kva dei betydde for dei. – Ungane var veldig glade i han Paul, som hadde så mange historier å fortelje. Folket på Ura var som besteforeldre for oss. Vi gjekk tur nordover til Isak, Solveig og Kristi i Breivika, og sørover til Inger i Brotet. Og på vegen kunne vi gå innom til Bjarne og Helena, minnest Randi.

Ho hugsar godt den dagen dottera Cathrine var søkk vekk. Det var medan dei enno budde i gamleskulen. Naboane var med og leita og sjøen var det fyrste dei tenkte på. Alle vart meir og meir urolege etter kvart som tida gjekk. Det er då Borghild på Ura spør: – Ho har vel ikkje gått opp til ho Jenny?» Det var nett det jentungen hadde gjort. Der sat ho og las i Bibelen for ho Jenny. Det var ein god del born på Årebrot den gongen, men gamle folk var også spennande å vere i lag med.

Huset skifter farge frå brunt til grått. Det vart bygt som lærarbustad på Årebrot sist på 1970-talet.

Finn roa på Årebrot

Då dei kom til Årebrot i 1976 hadde skulen skifta lærar ofte. Det var seks elevar, ein på kvart klassetrinn. Sigbjørn var åleine lærar, men Randi hadde også nokre timar etter kvart. Dei brukar seie at eldstedottera Cathrine var 3,5 år då ho byrja på skulen, fordi mora måtte ha henne med seg når ho underviste. Det var god plass i klasserommet og jenta likte seg der, ho gjorde det same som dei andre.

– I dag ville ikkje seks elevar blitt sett på som «pedagogisk forsvarleg». Mange trur at små skular ikkje er gagn i, men det har kome mange glupingar frå små skular. Kva læremiljø som vert skapt avheng mykje av ånda i klassen, om dei er mange eller få, seier Sigbjørn engasjert.

Dei fekk med seg opninga av den nye skulen på Årebrot, i mai 1985, før dei flytta til Eikefjorden, der Sigbjørn kjem frå. Der har dei budd sidan. Det høvde å flytte då eldstejenta skulle byrje på ungdomsskulen. Men sjølv om dei flytta har dei halde kontakta med vener og kjende på Årebrot og i Seljestokken. 17. mai feirar dei i Eikefjorden på føremiddagen før dei set seg i bilen og køyrer til Årebrot.

– Det var ikkje 17.mai-fering på Årebrot då vi kom hit, dei som hadde ungar reiste for det meste til Florø. Ein vår meinte Borghild på Ura at det var så mange ungar på Årebrot at vi burde få til vår eiga 17.mai-feiring. Det var då eg lærde å lage rømmegraut av ho Agnes på Gamlebøen, fortel Randi.

– Korleis er det no å kome attende til Årebrot?

– Det er heilt vedunderleg, det er så godt og fritt. Det er lettare å puste her. Eg finn roa, seier Randi spontant.  Sigbjørn meiner at han har roa med seg. Men han er samd i at det er godt å vere her, dei høyrer og legg meir merke til dei lydane som er. Når dei høyrer måsen skrik og baksar går dei ut på altanen og ser ørna segle på vinden og luftstraumane. Dei får naturen nær innpå seg og likar det slik.

 

Utsikta frå sofaen i stova blir vidare til meir tre som vert saga ned.

Sigbjørn er 70 og Randi 68 år. Dei leiger seg hjelp til å sage ned tre og pusse opp huset. – Vi må ha tid til å kose oss og ikkje stresse, for det har ingen av oss godt av. Huset var i god stand, så det er målarkost og motorsag det har vore mest bruk for. Med på flyttelasset attende har dei same sofaen, dobbeltsenga, lampen og Thingnes-skåla (av keramikaren Svein Thingnes) som dei hadde då dei flytta herifrå i 1985. Dei høver godt til huset og sjølvfolket tykkjer det er viktig å ta vare på det som er brukande. Dei har også teke vare på venskapsband som vart knytte då dei budde her, så det er lett å kjenne seg heime att.

Betre samband, men færre folk

– Korleis har Årebrot forandra seg sidan de reiste i 1985?

– Det har grodd til og her er færre fastbuande enn då vi budde her. No er det mykje folk om sommaren og få om vinteren. Men det er lettare å kome både til og frå enn på 1980-talet, med veg og betre båtsamband, seier Sigbjørn Holsen.

Randi hugsar at ho var mot «hyttifiseringa» av Årebrot då ho budde her, ho ynskte fastbuande som kunne engasjere seg og halde liv i bygda. No er ho sjølv ein av hytteeigarane og spørjande til kvifor det ikkje er fleire som bur her.

– Det har vorte lettare å kome både til og frå, her er arbeidsplassar og det går an å arbeide og gå på skule i Florø. Kanskje det kan forandre seg no med koronaen, at folk har fått opp augene for at det kan vere bra å bu med litt meir avstand, og at heimekontor er mogeleg? spør Randi Holsen og syner til at Askrova har lukkast med å få unge folk til å busette seg der.

Sjølve trur dei at dei kjem til å vere meir på Årebrot framover enn dei tenkte då dei kjøpte huset. Det er godt å vere her og som pensjonistar kan dei kome og fare når dei vil. Det er berre ein time å køyre mellom Eikefjord og Årebrot, og «ungane» Tarjei, Veronica og Cathrine ser fram til å feriere i den gamle heimen sin på Årebrot.

Årebrot 08.08.21. Magni Øvrebotten.

/av