Bilete viser kartet som var oppteke i samband med jordskifte av innmarka i Nordbotten 1888-1889. Bokstaven E, mellom linjene e-f og h-g markerar Mekja og øvst oppe ligg husa i Mekja, der sansynlegvis Bertil og Rakel budde. Nede ved sjøen er det ogso innmålt noko som kan vere restane av eit naust.
Av Ståle Sørbotten (17.06.2019)
Bertil Johannes Henriksen og Rakel Berntsdtr. Kvamme, frå Førde prestegjeld, gifte seg i 1856, og fekk bygselbrev på Mekja i Nordbotten i 1855. Det var ein plass under bnr. 2, Gardabruket i Nordbotten. Bertil var son til Henrik Olsen, som eigde bnr 1. Støylabruket frå 1829 til 1836. Alt som er fortalt om Rakel og Bertil tyder på at dei ikkje hadde mykje å leve av i Mekja.
Dei hadde ikkje råd til brurebukett til Rakel då dei skulle gifte seg, og ho henta ville blomster frå marka. Det var fleire par som skulle gifte seg samstundes og truleg med «finare» bukettar enn Rakel. Ho hadde både bukett og hovudkrans av hundeslenge (hundekjeks). Då presten såg brurebuketten til Rakel sa han: »Denne bruden er smykket med markens blomster, hun skal derfor stå øverst på kirkegulvet og vies først» Det må ha vore ein klok prest, men det var nok mange som tykte dette var lite passande, for fattigfolk skulle alltid stå sist.
«Litt søtt på grauten»
I følgje folketeljinga i 1865 fødde Mekja 4 sauer, 5 geiter og der vart sådd ei kvart tønne havre og sette ei åttandedels tønne med poteter. Bertil og Rakel levde nok eit strevsomt liv for å få endane til å møtest. Mor mi, Magnhild Sørbotten, fortalde at samlivet deira nok hadde sine vanskar, for Bertil trua vissnok fleire gonger med å reise frå Rakel. Ein gong hadde han kome i båten og var i ferd med å ro sin veg. Rakel stod nede på vorren og ropa at han måtte kome til lands igjen. Då hadde Bertil svara: «Ja, får eg noko søtt på grauten skal eg slå meg til ro». Og so vart det. Det spørst om «litt søtt på grauten» hadde vore nok til å slå seg til ro i dag.
Heimedåp og død
I følgje kyrkjeboka fekk Bertil og Rakel 5 born; Rasmus, 1857-?, Bernt Ananias, 1860-1863, Hanne Agnete (Mekja Hanna ) 1862-?, Henrik, 1862-1862, Tommasine, 1867-?. Rasmus veit eg ikkje noko om. Han er ikkje nemnd i folketellinga for 1900 og han er heller ikkje å finne i dødsprotokollane for Botnane før den tid. Men han er registrert hos Innrulleringssjefen i Bergen, Register til annotasjonshovedrulle for Bergen Krets L-Å, 1869-1897. Det kan tyde på at han ein gong mellom 1869 og 1897, var komen til Bergen. Det kan igjen tyde på at han hadde søkt hyre og var reist til sjøs.
Bernt Ananias døydde berre tre år gamal, Henrik døydde berre tre veker gamal. Han var tvilling med Hanne Agnete. I følgje kyrkjeboka for Kinn var dei fødde 1. desember 1862 og Henrik vart heimedøypt same dag av Rakel Augustinusdtr. Øvrebotten. Sjølv om Henrik døydde 26. desember 1862, er han førd inn i kyrkjeboka samstundes med tvillingsystera Hanne Agnete. Der er det ført inn: «Døden hindrede hjemmedåp bekræftet i Kirken». Dette skjedde 12. april 1863. Fødselen har sansynlegvis vore så kritisk at det var om å gjere å få den nyfødde døypt. Og sidan det ved fødslar nok berre var kvinner tilstades, måtte dei og foreta heimedåpen. Elles har eg hatt inntrykk av at ei slik gjerning var ei oppgåve for mannfolk og helst skulerte mannfolk.
Rakel på legd
Bertil døydde i 1896 og det førde nok med seg at bygselkontrakta på Mekja vart oppsagd. Dermed måtte Rakel ut på «legd». I følgje folketellinga i 1900 budde ho då på Støylabruket og dreiv med «strikking og spinding». I folketellinga for 1910 budde både ho og dottera Hanne i Runnane i Sørbotten. Det var skjebnen til legdefolk å vandre omkring på gardane, dei var «kasteballar» i systemet. I følgje kyrkjeboka døydde ho i Nordbotten 1917. Det kan ikkje tyde anna enn att ho då var komen tilbake til Nordbotten.
Rakel er gravlagd på gravplassen i Botnane, i ei annonym grav som få visste om før eldsjeler i bygda – Magna Øvrebotten (1900-1992) og Aslaug Nordbotten Samnøy (1933-2016) – med god hjelp av andre fann blankskura steinar frå rullesteinfjøra i Nordbottenstranda, skreiv på namn og årstal og plasserte dei på alle annonyme graver på 1980-talet. Men i 2017 fann Bremanger kyrkjelege fellesråd ut at steinane vi la ut var «farlege» saker. Dermed var steinane fjerna og annonymiteten senka seg på nytt over desse gravene på gravplassen. På det viset kutta Bremanger kyrkjelege fellesråd strengen til ein del av soga til folket i Botnane. Spesielt gjekk dette utover folk som hadde hatt lite å rutle med og difor ikkje hadde råd til gravsteinar, og heller ikkje hadde nokon etter seg som kunne ordne med det.
Tenestejentene Thommasine og Hanne
Thommasine var fødd 18. mars 1867. Ho flytte til Oslo som tenestejente, lengste tida hos kommunal middelskulelærerinne Marie Støp. Ho var visstnok syster til presten Halvdan Støb, prest i Bremanger 1893-1905. Kva tid Thommasine Nordbotten reiste til Oslo har eg ikkje funne ut, men sansynlegvis skjedde det ein gong mellom 1891 og 1910. Sansynlegvis før 1900 sidan ho ikkje er med i manntalet i Botnane det året. Ho er manntalsførd i Nordbotten i 1891, men det kan sjå ut som at på registreringstidspunktet arbeidde ho i Domba i Kinn, ho er i alle høve registrert med adresse Domben.
Bilete: Tommasine Nordbotten. Foto: Ukjend, henta frå albumet til Magnhild Sørbotten, mor til Ståle og nabo til Mekja.
Hanne Agnete var lenge tenestegjente i Øvrebotten, hos «gamle» Abraham og kona hans Anne Marie. Når tid ho tok til der er uklart, men ho var i alle høve komen dit i 1900. Då er ho registrert i folketellinga i Øvrebotten med arbeid «Gaardsarbeid og kreaturhold». I folketellinga 1875 er ho framleis heime i Mekja med foreldrene. Då var ho 13 år og det er ikkje usansynleg at tenesta i Øvrebotten starta straks etter. Ho måtte vere slutta i Øvrebotten i 1910. For i følgje folketellinga då budde ho i Runnane i Sørbotten saman med mora. Kva tid ho reiste til systra, Tommasine i Oslo veit eg ikkje, men det vel mogeleg at ho gjorde dette etter at mora døydde i 1917.
Bilete over: Hanne Agnete Nordbotten (Mekja Hanna) Foto: Ukjend, bilete henta frå albumet til Magnhild Sørbotten
Samhald med gamle naboar
Thommasine og Hanne hadde mykje samkvem med morbroren min Nils som budde på Høvik. Det kom nok av at dei var naboar i Botnane. Sjølv om Hanna og Tommasine var vel 20 år eldre enn Nils vil eg tru at naboskapet i Botnane gjorde sitt til at samholdet utvikla seg i Oslo. I tida mi på Landbrukshøgskulen på Ås, var eg ofte innom Høvik der morbroren min Nils og døtrene Helene, Margaret og Aase budde. Aase var fødd i 1926, men mintest Tommasine, så det må tyde på at Tommasine levde ein del år etter 1926. Dei prata mykje om Hanna og Tommasine, men eg var midt i 20-åra og hadde sjølvsagt ikkje vit og forstand til å spørje og notere. Difor sit eg med mange «blanke» ark no.
PS. Etter at Ståle la denne artikkelen ut på Facebook har Vidar Sørbotten, som til Helene Sørbotten, opplyst at mora fortel at både Hanne og Tommasine døydde under andre verdskrig 1940-45.
– Stortinget har vorte forandra etter at KrF gjekk inn i regjeringa og den vart ei fleirtalsregjering. Før kunne eg vere fri og freidig og spørje om kva som helst, når som helst. Men no når KrF er i regjering må eg gå til statsråden som har saka og ta den opp med han eller henne.For regjeringa har som mål å finne ut av ting internt, utan at usemja kjem ut, sa stortingsrepresentant Tore Storehaug, då han var gjest på søndagskafeen på Årebrot grendahus søndag 5. mai. Det hadde møtt fram vel 20 personar.
Nina Seljestokken, leiar for Seljestokken båtverkstad og nestleiar i Botnane og Årebrot grendalag, sa at det kjennest seigt å måtte forklare at det framleis ikkje vert lik nettleige, sjølv om området her har vore positivt til storsamfunnet sitt ynskje om vindmøllepark på Guleslettene. Ho understreka kor viktig det er for folk med telefon, breiband og postlevering for å bu og drive næringsverksemd i distrikta. – Det er tapt tid og pengar å gå og vente på delar som skal kome i posten, om det no er fem personar som ventar på båtverkstaden eller 20 på steinbrotet i Seljestokken. Politikarane må sjå meir på kva verdiar som vert skapte i distrikta og ikkje berre kor mange, eller få, menneske som bur der, sa Seljestokken. Ho minna Storehaug om at Botnane og Årebrot grendalag lenge hadde kjempa for Kystvegen og håpa inderleg at den ikkkje drukna i kravet om ferjefri E 39.
Tore Storehaug lova å halde fram med å arbeide for ein skikkeleg infrastruktur i distrikta, som lik nettleige, breiband og postlevering, men verka ikkje å ha same trua på at det nytta etter at KrF kom med i ei fleirtalsregjering og må innrette seg etter det. – Vi politikarane får høyre at 99,9 prosent av folket her i landet har breibandtilgang, men det vert ikkje sagt noko om kor mange av dei som er avhengige av koparnettet som no vert fasa ut med fasttelefonen, sa Storehaug, som meinte at Stortinget måtte løyve meir pengar til dei fylka som har mange slike område som Botnane-Årebrot. Han meinte at det var ein politisk augeopnar då Telenor sa at dei ikkje ville levere telefon lenger, men ordet «leveringsplikt» kling ikkje like godt no som før.
Dei frammøtte fortalde om innkallingar til timar på sjukehuset som ikkje kjem fram før dei skulle vore der, at det tek over ein månad å sende ein del til ei silotalje fram og attende i posten for å få ho reparert, og nokon lurde på om storsamfunnet i det heile ville at det skulle bu folk i distrikta?
Otto Ullevålseter undrast på om Posten verkeleg ynskte å legge ned seg sjølv, eller om det kom føringar frå samferdsledepartementet som dei var nøydde til å fylgje? Storehaug hadde ikkje noko svar på det, men sa han for ofte møtte haldningar om at det var «dyrt å halde oppe distrikta». Difor var han samd med Nina Seljestokken i at det var viktig å få fram kor store verdiar som vert skapte i distrikta. – Eg brukar av og til å be folk om å gjere eit tankeeksperiment; At det var sett ein ugjennomgtrengeleg mur rundt Oslo, ingenting ut og ingenting inn, medan landet elles samhandla som før. Skal tru kva side av muren det vart kloremerke på fyrst? avslutta Storehaug.
Skrivar: Magni Øvrebotten
Regjeringa meiner vi kan klare oss med post to dagar i veka frå 1. juli 2020. – Når vi i dag bestiller delar til Seljestokken treng ein sokalla il-pakke to døgn før han kjem hit. Det vert tragisk om vi skal vente tre-fire dagar for å få tak i delar til båtverkstaden. Det må kome eit distriktsopprør, seier Nina Seljestokken, leiar for Seljestokken Båtverkstad og nestleiar i Botnane og Årebrot grendalag. Ho er redd for fylgjene om regjeringa sitt framlegg om post berre 2,5 dag i veka vert vedteke. Det vil i praksis bety at posten kjem måndag, onsdag og fredag eine veka, og tysdag og torsdag den andre.
Halvparten av varene til Seljestokken Båtverkstad vert levert på døra som Bedrift til bedrift-pakke, elles må dei til Svelgen for å hente pakkane. Det tek dei to timar eller mykje styr med å få vener og kjende til å hente pakkane. Strekninga Årebrot – Seljestokken – Breivika ligg i Flora kommune, men soknar til Bremanger kommune når det gjeld posten, noko som alt no medfører ein god del praktiske vanskar. Landpostbodet kjem heilt frå Rugsund og er ikkje på Årebrot før i 15.30-tida. Alternativet for Årebrot hadde vore å ligge under posten i Florø, men også då er det mykje styr for å få pakkane henta i butikk og leverte på båten til Villevika.
- Bedrifter i sentrum kan hente posten i butikken, utan å bruke for mykje tid på det. Men alle utanfor sentrum må ha landpostboda for å få det til å gå i hop, elles vasar vi vekk mykje tid med å fare og hente pakkar vi må ha for å få gjort arbeidet vårt. Og dette vert endå verre om posten vert levert berre to dagar i veka, seier Nina Seljestokken.
- Kva fylgjer vil det ha?
- Vi er avhengige av å få levert delar vi manglar fort for å halde produksjonen i gang. Elles stoppar arbeidet opp og vi får ikkje levert til avtalt tid. Om sjarkane blir ståande på slippen her i eit par døgn fordi vi manglar delar vert det dårleg stemning. Du anar ikkje kor stressande det er å ikkje har ting på plass og kor mykje tid det tek. Og det vert vanskeleg for oss å konkurrere i marknaden.
Seljestokken Båtverkstad slippar sjarkar, fritidsbåtar og oppdrettsbåtar, opp til 45 fot. I tillegg forsikringsjobbar der det er skade på båten, og arbeidet vert gjort gjennom eit forsikringsselskap.
- Det verkar som om dei styrande ikkje vil at det skal vere folk og verksemder i distrikta. Telenor skal ikkje levere oss internett, som vi er heilt avhengige av i dagens samfunn. Fasttelefonen skal vi ikkje ha lenger, sjølv om det ikkje er skikkeleg mobilsamband. Sjølv når telefonsambandet er heilt vekke hastar det ikkje å få det opp att, verkar det som. Og no altså forslag om post berre to gonger i veka! Ein misser litt motet når ein stadig får tyn på denne måten, seier Nina Seljestokken.
Attende i tida
Seljestokken opplever det som å gå attende i tida. Før det kom veg til området kom varene med rutebåten. – Det har aldri vore så bakvendt som det kan bli no. Det er grunnleggande for alt og alle i dag å ha post, internett og telefon. Det må vere ein del av sjølve infrastrukturen i samfunnet vårt. Kven skal betale for dei to timane eg må bruke til å hente varene i Svelgen? spør Nina Seljestokken retorisk.
Ho meiner at det er bedriftene og eldre og sjuke folk som vert mest råka av sjeldan postlevering. Mange medisiner kan ikkje «vere på veg» i dagesvis og bedriftene har ikkje tid og folk til å fare lange vegar for å hente delar som er sende med posten. Nina Seljestokken etterlyser eit distriktsopprør.
Seljestokken Båtverkstad har vore i drift i over 50 år. Det var farfar til Nina, Norvald Seljestokken, som starta verksemda. Faren Torleif er framleis med, men det er Nina som er leiar. I fjor omsette Seljestokken Båtverkstad for om lag 6 mill. kr. og har fem tilsette.
Tekst og foto: Magni Øvrebotten
| Dato | Tid | Aktivitet | Stad | Tema |
| 3.2. | 16.00 | Søndagskafe | Botnane | Gravrøysane og BARK-midlar
Kultursjefen i Bremanger kommune, Grete Berntzen, kjem for å snakke om BARK-midlane, som skal brukast til å informere om og gjere gravrøysane i Botnane meir tilgjengelege. |
| 9.3. | 15.00 | Årsmøte | Årebrot | Årsmøte |
| 7.4. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Jørnjorda i Botnane
Botnane |
|
| 14.4. | 16.00 | Påskekafe | Årebrot | Påskeharen
Male egg |
| 5.5. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Jørnjorda i
Botnane
Årebrot |
Stortingsrep. Tore Storehaug (KrF), med røter i Husefest kjem. Han vil mellom anna snakke om breiband, og han vil høyre kva folk er opptekne av. |
| 17.5. | 13.00 | 17.mai-feiring | Årebrot | |
| 25.5. | 10.00 | Dugnadar | Årebrot
Botnane |
Felles måltid
Vert flytta om dårleg ver |
| 2.6. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Jørnjorda
Botnane
Botnane |
Reidun Øvrebotten fortel om Kulturhuset Heimen og Aase Botnmark sine skulpturar |
| 16.6. | 14.00 | Fiskekonkurranse | Botnane
Nøre vatnet |
|
| 23.6. | 19.00 | Jonsokfeiring | Jørnjorda i
Botnane |
|
| 7.7. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Jørnjorda Botnane
Botnane |
Røyslandskapet kring Frøysjøen v/Vegard Nordbotten Hovland |
| 14.7. | 15.00 | Sommarbasar | Årebrot | Pål Anders Ullevålsæter fortel om livet på motorsykkel og somrane i Husefest. |
| 4.8. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Botnane |
|
| 1.9. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Botnane |
Kommunalsjef for samfunn og utvikling i Bremanger kommune, Karl Vidar Førde, er gjest |
| 6.10. | 14.00
16.00 |
Omvising Diktarstien
Søndagskafe |
Jørnjorda i Botnane
Årebrot |
Musikaren Halvard Husefest Lunde underheld på kafeen. |
| 3.11. | 16.00 | Søndagskafe | Årebrot | |
| 16.11. | 19.00 | Hjortefest | Botnane | |
| 1.12. | 14.00-18.00 | Advenstkafe/julemesse | Botnane | |
| 27.12. | 16.00 | Julekafe | Botnane |
(01.04.19) Dei nye bruene i Botnane skal tole 200-årsflaumen og dei kostar omlag 10. mill. kroner, opplyser anleggleiar Dag Ove Ulltang i Statens vegvesen. Bruene og vegen mellom dei i Øvrebotten vert asfaltert 8. eller 9. april og arbeidet er ferdig til fristen 15. april.
– Vi har vore heldige med vinteren, så arbeidet har gått etter planen, seier anleggsleiar Eirik Endestad i Mesta. Dei byrja på arbeidet i oktober 2018 og på det meste var dei sju – åtte mann i arbeid med bruene og to i administrasjonen.
Bruene over Søre – og Nøre elva er støypte på plassen med tradisjonell armering. Dei er seks meter breie og erstattar to smale 60 år gamle bruer, som ikkje lenger tolte den tungtrafikken som er på fylkesveg 577, pga. både steinbrot og fiskeanlegg. – No kan vi trygt seie at bruene toler meir enn vegen og dei er dimensjonerte for 200-årsflaumen. Så her vil bruene stå om alt anna fer på sjøen, seier Eirik Endestad.
– Er det ikkje bale å drive med bruarbeid om vinteren?
– Nei, vanlegvis er det best på grunn av jamt lite vatn i elvane. Dei har gått store på grunn av nedbøren, men likevel minka raskt att. Utfordringa er å legge membran (blir lagt opp på dekket på bruene for å hindre at vatn trekkjer ned). Det skal gjerast rett før vi legg asfalt, difor vi ikkje veit enno om det vert 8. eller 9. april, seier Endestad.
– De har ikkje møtt nokon problem på dette anlegget då?
– Vi hadde litt utfordringar med å få lagt om høgspenten, frå luftline til jordkabel. Vi måtte grave han ned i Nøre elva og under den gamle steingarden. Vi la kabelen der steingarden var mest ramla ned, seier Endestad. – Gamle steingardar er handarbeid og ikkje maskinarbeid, legg maskinførar Per Ståle Sollied til der vi står og ser på den gamle steingarden og den nye brua over Nøre elva. Det er lett å sjå kva som er gjort med hand og kva som er maskinarbeid.
– Det er berre den harde kjerne som er att her no, seier anleggsleiar Eirik Endestad (t.h.), saman med maskinkøyrar Per Ståle Sollied i Mesta.
Kjempebra å bu i skulehuset
Sollied har vore mest fasinert av vinden, som kjem frå alle kantar inn mellom fjella her. – I starten, då vi hadde berre stropper på brakka, høyrdest det ut som eit Widerøe-fly som skulle ta av når det bles som verst her på Jørnjorda. Men vi trong ikkje gå lenger enn opp i det gamle skulehuset (grendahuset) der vi bur, så var det mykje stillare. Skulehuset har vore ein roleg plass å vere. Det har vore kjempebra å bu der, vi har hatt god sørvis og alt vi treng, seier Sollied. Anleggsleiar Endestad er samd i det og legg til at det har vore veldig kjekke grunneigarar å samarbeide med. Ja, sjølv då vi grov av eine vassinntaket til fiskeanlegget gjekk det fint. Vi ordna sjølvsagt opp etter opp, seier Endestad.
Fristen for å vere ferdige med bruene i Botnane er 15. april og anleggarbeidet er ferdig til påskehelga. – Vi kjem att for å så til skråningane når det er såtid, seier anleggleiar Dag Ove Ulltang i Statens vegvesen. Han varslar òg at det kjem til å bli mykje meir rekkverk på begge sider av bruene enn det var på dei gamle. Her er det forskrifter og regelverk å fylgje, og på Jørnjorda vil dei prøve å hindre at store bilar køyrer inn på parkeringsplassen for Diktarstien. Den skal vere for mindre bilar, syklar og fotgjengarar, seier Ulltang.