, ,

Are på Gamlebøen

Når Are Skoglund slår med ljå mellom steinane på Gamlebøen vekkjer dei gode minne frå barndommen, like eins når han ror til Florø for å handle eller kokar nytrekt fisk midt på natta. – Eg var mykje her på Gamlebøen åleine som unge, saman med Agnes og Richard. Dei gav meg del i ein ubroten, urnorsk tradisjon som gjev meg ei ryggrad eg ikkje ville vore utan. Vi skal ikkje gløyme kvar vi kjem frå, seier Are Skoglund.

Are Skoglund på Gamlebøen hausten 2022. Foto: Magni Øvrebotten.

Han er klar over at mange ser på han som ein håplaus romantikar, men meiner sjølv at han er ein realist. – Den rettlinja historia med stadig framgang trur eg ikkje på. Vi kan stå i steinrøysa att før vi veit ordet av det. Når det kjem til stykke er det viktig å vite kva som skal til for å bu i dette landet, og her på Gamlebøen lærde eg om korleis det går an å overleve her i Vestlands-Norge.

Are Skoglund tok over Gamlebøen etter far sin, læraren og rektoren Einar Skoglund (1929-1994), som hadde det same inderlege forholdet til plassen som sonen. Einar planla å busette seg her når han vart pensjonist, men døydde før han kom så langt. Det var mor hans, Jenny (1898-1989), som kom frå Gamlebøen. Ho var nest eldste dotter til Juditta (1868-1957) og Hermann (Holmen) Uren (1877-1928), og syster til Maria og Agnes. Eldstedotter Maria gifta seg med Torvald Husefest, som hadde gard i Husefest.

Bilete er truleg teke i 1953, på den solide steintrappa framfor huset på Gamlebøen. Framme mor til Are, Kari og oldemora Juditta. Bak far hans, Einar og gamletanta Agnes.

Den yngste, Agnes, vart buande på Gamlebøen til ho døydde i 1992, 89 år gamal. Hermann Uren døydde 51 år gamal, av lungebetennelse.  Juditta tok til seg to fostersøner, Agnar Faye og Richard Rasmussen. Richard var fetter til Juditta. Han vart maskinist og budde på Gamlebøen til han døydde i 1986. Agnar Faye fekk seg eige bruk og stifta familie i nabolaget.

Farmor til Are, Jenny, arbeidde på kafe, fyrst i Florø, deretter i Sauda.
– Der møtte ho ein utruleg stileg fyr, Arthur Skoglund (1894-1976), med eigen bil. Han fekk mora Anna (f.1874) sitt svenske etternamn, sidan ho fekk han utanfor ekteskap. Foreldra hennar  kom til Norge kring 1865, etter at mange i slekta deira døydde i fattigmannsepidemien kolera, fortel Are Skoglund.

Rundt 1900 var det så mange svenskar i Oslo at det vart snakka svensk i fleire bydelar. Oldemor Anna var den fyrste kvinnelege arbeidsformannen i Norge, på ein syfabrikk i Oslo. Ho hadde god løn og eiga leilegheit i Trondheimsveien. Jenny og Arthur gifta seg i Florø i 1919, og flytta til Oslo. – Det var å fare langt den gongen, så heile slekta var møtte fram for å vinke farvel då ho reiste.

Gamlebøen var eit omsorgshus

Farmora Jenny fekk fire barn og den fyrstefødde Alf døydde berre eit halvt år gamal, av tuberkulose. Han vart smitta av bestemora Anna, som var sjuk, men likevel ville ha barnet opp i senga til seg. – Det fekk Agnes til å reise til Oslo for å rydde opp. Ho truga visst med både skilsmål og anna om dei ikkje fekk den sjuke bestemora inn på ein tuberkuloseheim. Det lukkast dei med. Agnes var ved fleire høve ein reisande familieterapeut, med oppbretta armar og mykje kraft, fortel Are med stor respekt for gamletanta på Gamlebøen. Han er sjølv psykolog og har fundert mykje på kor små kår fremjar det beste i nokon, og det verste i andre. Han finn døme i slekta:

Far til Juditta, Johannes Rasmusson Rogaldsvåg (1834-1922), var klokkar på Kinn i 40 år og rodde årleg til Bergen med uer for å kjøpe salt.( Han skal ha kome til verda på Ytre Reksten, faren heitte Rasmus Bendiksen og mora Oline Førdeleitane). – Tippoldefar Johannes rekna seg som ein mann av høg moral og var ikkje nådig då dottera Rakel fekk eit barn utanfor ekteskap. Han var av dette strenge folket som klora seg fast til tilværelsen med fingertuppane. Alle vart ikkje snille av det, meiner Are Skoglund. Oldemora hans, Juditta, tok eit oppgjer med denne strengheita då systra fekk dette «uekte» barnet.

– Juditta stod nok sjølv for ei streng grunnhaldning, men skilde mest mellom beviseleg skikkelege og uskikkelege folk. Det gjorde nok Agnes óg, men begge var svære til å ta seg av folk som trong hjelp på ulikt vis, både i nær familie og elles. For Are Skoglund er dei to døme på at små kår også kan fremje det beste i menneske. – Gamlebøen var eit omsorgshus, slår han fast. Juditta døydde i 1957, så henne hugsar han ikkje. Men han trur ikkje han har møtt eit meir gjestfritt menneske enn Agnes Uren.

Dette måleriet av Gamlebøen har Skoglund fått Trud Nybø til å måle etter eit gamalt bilete.

Mjølkering med flatbrød

Familien til Jenny og Arthur Skoglund i Oslo talde tre søner etter at den fyrstefødde døydde. Det var Harry, Arvid og Einar. Heile familien reiste til Gamlebøen i sommarferiane. Det var fast tradisjon at dei skulle ha mjølkering (rømmekolle) med flatbrød når dei kom, og at dei hjelpte til med slåtten og anna som trong gjerast. – Alle vart sterkt knytte til plassen. Men sidan far min var yngst var han også mykje her åleine, ikkje minst etter at vi flytta til Svelgen i 1963, fortel Are Skoglund.

Einar Skoglund var utdanna jerndreiar då han fekk det for seg at han skulle bli lærar. Han gifta seg med Kari Andersen i 1950 og dei fekk to barn, Are i 1954 og Nina 1958. – Då far skulle levere hovudoppgåva si (om dei grunnlovsforslaga som ikkje vart vedtekne i 1814) vart det brått ledig lærarjobb i Svelgen og det hadde han sikta seg inn på lenge. Han var høgmotivert for jobben på realskulen i Svelgen og fekk den, og hovudoppgåva vart aldri fullført. Han var svært glad for å få jobb nær slekta sin heimstad, og oppteken av at ungdom herifrå fekk seg utdanning og kunne tevle om viktige posisjonar i samfunnet.

Are Skoglund var åtte år då dei flytta til Svelgen. Han snakka austkantdialekt frå Oslo, men somrane på Gamlebøen gav han ei kjensle av å kome heim. Den kjensla er særleg knytt til dialekta her og det har gjort han glad i språk. Han veit ikkje om nokon finare dialekt enn dialekta ute på Bremanger-landet, men sjølv lukkast han aldri med å skifte talemål.

Familien Skoglund kom raskt inn i miljøet i Svelgen fordi svelgaren Ragnvald Rise (1894-1968) og Einar Skoglund var i slekt (Rise var søskenbarn med Juditta) og godt kjende frå sams opphald på Gamlebøen. Familien budde i Svelgen til Bremanger kommune avslutta to-årig realskule og innførde ungdomsskule i 1973. Då reiste Kari og Einar Skoglund toeine attende til Oslo og han heldt fram som lærar der, men med hyppige og lange opphald på Gamlebøen.

Yngstejenta Agnes framfor foreldra Hermann og Juditte Uren. Bak dei står fostersonen Richard Rasmussen og døtrene Maria og Jenny. Foto privat

 

– Kva med meg då?    

Det var ikkje planen at Agnes Uren skulle bli på Gamlebøen all sin dag. I ungdomen var ho aktiv i Frelsesarmeen og hadde fått seg arbeid på eit hotell dei dreiv i London. Ho stod reiseklar då mora Juditta utbryt: «Kva med meg då?» og Agnes tek av seg reisekleda og blir.

– Agnes hadde vore svært motivert og reiseklar. Ho snakka om London med ei avklara sorg. Men mora kunne ikkje sitte att åleine med ei ku og fem sauer. Etter å ha gjeve opp London forlova ho seg med Mandius Sønnervåg, som óg budde på stranda. Men han fekk tuberkulose og hamna på tuberkuloseheimen på Sandane, der han døydde i 1944. Dei gifta seg aldri, men ho gjekk med ringen hans heile livet, fortel Are stille. Ho planta ein vakker hage kring husa, som han trur var til minne om Mandius. Ein kjærleikens hage.

Are Skoglund og kona Berit Nygård bur i Oslo. Dei har to søner og ei dotter, og to barnebarn. Sommarstid er dei fleire på Gamlebøen, men elles i året er han her mest åleine i kortare og lengre bolkar. Han finn seg godt til rette med det, og søkjer den roa han finn her, seier han.

Den pensjonerte psykologen har planar om å skrive bok om sosialiserande miljøterapi, ein utviklingsteori han har utvikla i arbeidet sitt som psykolog og no prøver å utvikle vidare i lag med kollegaer som er interesserte og framleis aktive psykologar. Som psykolog har Are Skoglund arbeidd mest med barn og unge som vert sett på som «verstingar». Dei viktigaste spørsmåla å få svar på for å hjelpe dei meiner han er: «Kvar har utviklinga deira låst seg?» og «Korleis kan vi få normalutviklinga deira i gong att?».

– Vi har fått til utruleg ting med folk når vi tek dette utgangspunktet, men det er vanskeleg å få gjennomslag for det i systemet. Der er oppdraget å behandle psykisk sjukdom, ikkje å få i gong att ei fastlåst utvikling. Det eg kallar «støttande sosialisering og kulturell innpoding» er det menneske treng. Det fekk eg her på Gamlebøen og det har vore sentralt for meg å bruke som psykolog. Men det har vore tungt å omsette det til miljøterapi i praksis rundt om i ei tid der sjukdomsbegrepet rår hos alle leiarar, seier Are Skoglund.

Huset på Gamlebøen sett frå der fylkesvegen svingar seg forbi Urane. Foto: Magni Øvrebotten

I år tykkjer han at det har blitt lite gjort, både ute og inne, fordi han fleire gonger har friska oppatt ein lungebetennelse han pådrog seg etter å ha vore koronasjuk i april. Han har både gått for lange turar og vore for tynnkledd i skitveret denne sommaren, meiner han. Are har minna seg sjølv om at oldefar Hermann døydde av lungebetennelse, 51 år gamal, etter ein noko dumdristig rotur.

– Lungene mine er som store, opne og kalde grotter, som tek til seg all kulde og vind. Det kan jo vere ei svakheit eg har frå familien, så det er best å passe seg, ler Are Skoglund med aning av ein alvorleg undertone. Han fylgjer meg ut på trappa der tante Agnes sin eføy held på å få overtaket mellom dei solide steinhellene. Han påpeikar at her framleis er nok å ta tak i, sjølv kjærleikshagar steller seg ikkje sjølv.

 Intervju Magni Øvrebotten, 23.10.22.

/av
,

Vi har det med å ha smålåtne planar

Ingrid og Torleif Seljestokken har bygt på 70-talshuset sitt i Seljestokken for å kunne bu der lenger i alderdommen. Vaskerommet er flytta opp og badet har vorte betydeleg større enn det var. Då dei bygde hus i 1978 var det på 85 kvadratmeter, mot vanleg 95 kvadratmeter. Dei trudde ikkje dei trong så mykje plass. No hadde dei tenkt å bygge på 1,8 meter, men det vart 3. meter. – Vi har det med å ha smålåtne planar, seier Torleif Seljestokken (70), som er glad for at han høyrde på fagfolka og dottera Nina. – No kan vi klare oss her i 20 år til, legg Ingrid (68) nøgd til.

Tilbygget til høgre, sett frå oppsida av huset. Foto: Privat

Etter at dei gifta seg i 1976 budde dei på loftet i gamlehuset på garden, eit hus som er rive og erstatta av eit nytt hus, som dei tre døtrene eig i lag. Torleif vakse opp i det store og kalde gamlehuset, og ville ha seg eit lite og varmt hus. Grunnen til nyehuset var sprengt ut til bryllaupet deira, minnest Torleif. – Brurefylget gjekk i prosesjon kring røysa med skotstein, ler han og rister på hovudet.

Ingrid fortel at etter at dei sende ut nabovarsel fekk ho høyre på kaia at «Høyrer de skal bygge nytt hus i Seljestokken. Huset der er då stort nok til to familiar, men det er vel ikkje fint nok for deg som er byjente». Bergensjenta klarde å teie, men hugsar det godt.

– Eg brukar å vere treg av meg, men eg hadde hastverk med å få gifta meg. At vi gifta oss tidleg, bygde hus tidleg og fekk ungar tidleg det angrar eg ikkje på, slær Torleif fast, og blir ikkje motsagt av Ingrid på det.

Etter å ha bygt på huset satsar Torleif og Ingrid Seljestokken på å kunne bu der lenger som gamle.

Men dei har ulike versjonar av kvifor det nye tilbygget vart realisert. Ingrid hevdar at det var når ho opererte begge knea og ikkje kunne gå den bratte kjellartrappa, at Torleif skjønte kor tungvindt og lite framtidsretta den var. Han måtte ta over klesvask og anna vask, hente mat i frysen i kjellaren, ja, flyge opp og ned den trappa ho hadde klaga på i årevis.

Han skjønte det var fornuftig, men det tok tid. Han innsåg at badet var litt lite, men likte ikkje at kjøkkenet ikkje var godt nok heller lenger.  – Det var Nina (eldste dotter deira), som lanserte totalløysinga om kva som burde gjerast, og etter kvart gjekk eg med på det. Vi skulle klare det for 1. mill. kroner, men det vart meir. Vi fekk det så vidt til utan å ta opp lån, seier Torleif.

Litt humortistisk legg han til: – Du skjønar eg hadde så mykje å gjere på båtverkstaden at Ingrid fekk for mykje tid åleine med både snikkaren, røyrleggaren og elektrikaren. Då vart det fleire stikkontakter, lyspunkt og skifte av golv i heile fyrste høgda. Det var finast om det var likt over alt, sa dei, og eg ser jo at det er sant. Dessutan fekk vi bytt mykje som trong bytast etter 43 år, gamle vassrøyr, utløpsrøyr og varmtvasstank. Det var dårlege greier etter kvart, medgjev Torleif.

Vaskerom med plass til «alt nødvendig» er ein draum mange damer ber på.  

Ingrid er strålande fornøgd med eit nytt, stort og godt vaskerom, der det også er plass til strykebrettet, frysen og baketakka. Det er slutt på å steike sveler på kjøkkenet. Det er pussa opp og har fått ny innreiing, den far hennar laga då huset var nytt hadde gjort si teneste.
– Det gjer seg å få steikomn, kjøleskåp og vaskemaskin opp frå golvet, særleg når målsettinga er å kunne bu her så lenge som råd, seier Ingrid. Eit stort og romsleg bad vart det også plass til og gangen er større og romslegare. Det gamle vaskerommet i kjellaren er no staden for stell av fisk og hjortekjøt. I den nye kjellaren under tilbygget har Torleif fått seg ny redskapsbod, der det er plass til syklar, ski, verktøy og fiskeutstyr, slik som aldri har hatt nokon fast plass i huset. Oppe, attmed det nye vaskerommet, er det klerom med trådhyller, som Ingrid no har systematisert etter eigar.

Ingrid er glad for endeleg å ha fått rydda kle og sko på plass.  

– Der er det 15 korger. Kan du gjete kor mange som er mine? spør Torleif retorisk. Eg tenkjer at det er her som elles, at vi damene både har meir kle og treng meir plass til slikt enn karane, og føreslår at han har fire. – Nei, fem, ler han og virkar alt i alt nøgd med å sitte i eit nyoppussa hus med ei fornøgd kone, og god plass til besøk av borneborna, som var sende på dør for at eg skulle få gjort dette intervjuet.

Tekst og foto: Magni Øvrebotten 04.10.22.   

 

/av
,

Aldri opplevd ein slik sommar

Rune Nordbotten (58) slår seks gardar i Botnane, men i år er han langt frå ferdig med fyrste slåtten. Det er så mykje væte i jorda at han ikkje kjem utpå med traktor. – Eg har 2,5 månad med fôr av kvalitet, resten er vombafyll, mest berre brukande til ungdyra. Difor har eg alt tinga to trailerlass med fôr. Eg har aldri opplevd ein slik sommar før, seier Nordbotten, som har drive som gardbrukar sidan tidleg på 1990-talet.

Mor hans, Kari Nordbotten (93) er no den einaste attlevande av foreldregenerasjonen vår i Botnane og ho fortel at det var like eins sommaren 1964. Det var uråd å få høyet turt, korkje i hesjar eller på bakken, og vanskeleg å fare ut på bøen med slåredskap. Det året la vinden hesjane flate. I tillegg hadde ho to bleiebarn, som ho ikkje fekk turka bleiene til. Rune var eit halvt år gamal sommaren 1964. Kari minnest den sommaren som eit mareritt.

– Eg burde sikkert bli motlaus, men eg får ikkje gjort så mykje med dette veret. Det er uråd å fare ut på bøen, køyrer eg der no vert det ei blanding av jord og gras, som ikkje er brukande til noko. Og svære dammar etter meg. Veret må snu ein gong…..

Per dags dato har Nordbotten 40 storfe, av dei 19 mjølkekyr. Men når kalvane vert slakta i løpet av hausten er det 30 dyr som skal ha mat gjennom vinteren. – I år har kyrne fått mest stutkalvar og dei vert slakta som kvalitetskalv når dei er 6.-7. mnd gamle. Å slakte, for å kjøpe att dyr og ikkje fylle mjølkekvoten, er dårleg økonomi. Då er det betre å kjøpe fôr, men det løner seg lite å kjøpe fôr til kjøtproduksjon, seier han.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Han prøver å slå litt kveldsmat til dyra langs vegen, der det er turrast. Men spora er tydelege.

 

– Kva kostar to trailerlass med fôr?

– No stig jo alt i pris, så det er litt usikkert. Men ein stad mellom 140.000 og 150.000 kroner. Nettoen forsvinn. Eg får vere glad for at det er eit godt turistår, med godt belegg på utleigehytta. Der er det så nær hundre prosent utleige som det går an å kome.

Sverm av fiskemåsar

– Har du fått slege noko i august i det heile?

– Ja, eg slo litt i månadskifte juli-august, og det var kolsvart etter meg. Det vart ikkje betre då det kom mellom 200 og 300 fiskemåsar, som vi kallar småmåse, og la seg på bøen for å ete makk. Dei kom så tett på traktoren at vengene slo mot ruta i hytta. Dei forfølgde meg rundt traktoren, det har eg aldri vore borti før.

Dette bilete er henta frå Fjesbok-sida til Nordbotten. Han har teke det frå traktorhytta 30. juli.

– Er det ikkje vanleg at måsen legg seg på bøen når du slår?

– Jau, det er vanleg med måse på marka i august. Men ikkje i slike mengder. Dei seinare åra er det berre gråmåse og svartbak som har hekka og halde seg her. Fiskemåsen har vorte bymann og held seg i Florø og Førde, der det er jamnare tilgang på mat folk kastar frå seg.

Berre åtte dagar med opplett

Rune Nordbotten har registrert veret i Botnane i 47 år og har aldri målt så mykje nedbør i juni-august før. Det har snart passert ein meter.

– Frå 10. juni til 12. august har vi hatt berre åtte dagar utan nedbør. Det er uvanleg. Tidlegare har det i same tidsperiode vore 20-25 dagar opplett slik at det går an å slå. Som regel har det brukt å vere ei veke med godver slik at ein får slege.

– Kva er det nærmaste du kan samanlikne denne sommaren med?

– I 2001 registrerte eg mest nedbør i juni-juli-august. Då var det likevel 23 dagar opplett i juni-juli, og medrekna august var det 34 dagar opplett. Så vi har fått vår del av nedbøren sommaren 2022, slår han fast.

– Du snakkar ofte om eit verskilje som ligg ved Botnane. Er det det som har heimsøkt oss denne sommaren?

– Ja, når det ligg høgtrykk sør for oss og lågtrykka ligg ut i havet då vert nedbøren pressa ned her, men trenger ikkje så sterkt innover land. Vi har fått 175 mm til no i august. Til samanlikning har det kome 97 mm i Svelgen, 57 i Davik, 109 på Fureneset og 70 mm i Bergen på dei tolv fyrste dagane i august.

– Har du ikkje for tung traktor når du ikkje kjem deg ut på bøen utan å køyre opp jordet?

– Så vått som det er no er det mest uråd same kva eg brukar av redskap. Det var ikkje råd med den gamle traktoren min heller, som eg brukte før den gjekk sund. Den nyaste traktorane veg fort 6-8 tonn.

 

I Nordbotten er det både nyslegne jorde og bøar der håslåtten burde vore teken.

Nordbotten slår seks gardar i Botnane og har så langt fått slege fire av dei. Han er ferdig på sin eigen gard og nabobruka i Nordbotten. Der skulle han no ha slege håa, men får ikkje gjort det heller på grunn av regn og væte.

– Korleis kan du rekke over dette åleine?

– Nei, når eg får slege er det arbeid frå seks om morgonen til midnatt. Stundom tek eg natta til hjelp også. Eg har yngste dotter vår, Karen, med meg i siloen og prøver å få hjelp til å mjølke, slik at eg slepp det når det står på som verst med slåtten.

Høymolen ser ut som plantefelt

I Øvrebotten ser høymolen ut som ein juletreskog.

Rune Nordbotten slår også dei to gardane i Øvrebotten og der har han ikkje fått byrja. Der ser høymolen ut som brune plantefelt og gjev ein skrekkvisjon om korleis det kan bli sjåande ut den dagen heller ikkje Rune slår lenger. Høymolen likar seg ekstra godt når det er mykje væte.

– Ja, høymolen blir ei større og større plage, og det blir ikkje betre når han får stå og frø seg no når eg ikkje får slege. Den tid alle hadde sauer og kyr som åt han, var det råd å ha kontroll med høymolen.

– Korleis då?

– Vekselbruket mellom sauer og kyr var nyttig. Sauer er gode beitedyr på høymol, dei et alt og gjekk på bøen vår og haust. Dei forseinka høymolen på våren, det er alltid mjukt gras der sauene beitar. Kyrne beita der etter at håa var i hus. Dei åt også den høymolen som ydda opp att. Men no er det lite av dette vekselbruket.

Bøen, den innerste garden i Nordbotten er eit godt døme på ein gamal bø der det var slikt vekselbruk og høymolen ikkje har fått tak. Difor jyllar ikkje Rune der, det spreier berre høymolefrøa, som har passert kyramagane.

– Kvifor sprøytar du ikkje mot høymol?

– Eg gjorde det i Mækja for to år sidan, og i fjor var all høymol vekke der, men i år er han på plass att. Frøa ligg i jorda. I 2020/21 trudde eg at eg fekk litt hjelp av insektet gullsmed, som gjekk på høymolen i svære svermar og åt opp alt det grøne på han. Men heller ikkje det reduserte mengda med høymol.

Hjorten forseinkar slåtten

Rune Nordbotten er gardbrukar i Garden der det er tradisjon for å vere dei fyrste som byrjar å slå i juni. Far hans, Johannes, byrja å slå 10. juni mest same kva som stod på.

– Det går diverre ikkje lenger. 10. juni er det berre ei veke eller to sidan store flokkar med hjort beita på bøen og åt graset nedåt. Då eg byrja som gardbrukar på 1990-talet slo eg garden tre gonger. Det varde til tidleg på 2000-talet, men no er det uråd. No er 18.-20. juni det vanlege, litt avhengig av veret. Det er ideelt å slå frå då og fram til 1. juli. Då får ein beste graset. Og håslått frå 1. august omlag.

– Men i år gjekk ikkje dette?

– Nei, men det må vel bli ei råd slik at eg får slege resten. Men nett no ser det ikkje lyst ut på vermeldinga. Eg håpar ikkje dotter Birthe vert sanndrøymt. Ho drøymde at eg slo i silo julafta!

Intervju og foto Magni Øvrebotten 12.08.2022.

 

 

 

/av
,

Svært velluka bygdehelg

Bygdehelga Botnane-Årebrot, 29. til 31. juli, trefte eit par dagar med nokolunde opplett ver, og stundom sol. Det må vi rekne som eit lukketreff denne sommaren. Fredag vart dessutan «kvelden rundt oss signa av dette sommarlyset Vårherre stundom gjev kystfolket til sjelefred og helsebot», for å sitere Helge Johnsen.

Bygdehelga vart opna med konsert i Botnane grendahus fredag kveld. «Viser og slikt» hadde Helge Johnsen kalla programmet. Han hadde med seg Ove Mjåtveit på bass og lydmann Einar Nesbakk sytte for god lyd. Den tidlegare Firda-journalisten Helge Johnsen song både eigne og andre sine tekstar og tonar, og etter tilbakemeldingane å døme fall dei godt i smak hjå publikum. Mange sa dei var glade for at dei hadde teke turen då dei gjekk.

Kari Brun Ågotnes og Asgeir Øvrebotten var vertskap for kvelden og hadde laga god fingermat til dei omlag 30 som kom. Kva oppleving hadde så dei som song og spelte? Helge Johnsen oppsummerer besøket i Botnane slik:

– For meg var besøket i Botnane 29. juli ei oppleving. Eg hadde aldri vore i denne bygda før, og det var med ei viss ærefrykt eg kom med tekstane mine til staden der Jan-Magnus Bruheim i si tid budde og dikta. Her har langt større sko trødd enn mine. Bassist Ove Mjåtveit og eg følte vi fekk ei mottaking som varma, og vi opplevde eit lyttande publikum som tok vel mot songane vi hadde med. I tillegg, vart kvelden rundt oss signa av dette sommarlyset Vårherre stundom gjev kystfolket til sjelefred og helsebot. Takk til dykk alle».

Fottur over Dyreskora

 

 

 

 

 

 

 

 

Laurdag føremiddag møtte ni opp for å vere med turleiar Torbjørn Øvrebotten over Dyreskora, frå Nøre til Søre dalen. Dei var fyrst oppom restane etter hytta i Nøre dalen der det låg motstandsfolk i dekning under krigen. Deretter tok dei seg over elva på Støylen og opp over Dyreskora, med eit flott utsyn over både Nøre vatnet og Botnane. Ingrid Bruflot var med på turen og tok desse bileta og skreiv om turen på Fjesboksida til grendalaget.

Rekordstor fiskekonkurranse

Fiskekonkurransen i Nøre dalen har vorte ein tradisjon i Botnane, med Vetle Aase Øvrebotten som primus motor. I år var det rekordstor deltaking med heile 29 deltakarar, i alle aldrar. Dei konkurrerte i å få den største og den minste fisken, og flest fisk.

Seks år gamle Guro Hole Sørbotten fekk den største fisken på fyrste kastet. Han vog 171 gr. Kvelden før hadde Guro høyrt bestefar Ståle fortelje om den store auren han og onkel Tore, fekk på garn i Nøre vatnet i 2001, på 2,9 kg.

På årets fiskekonkurranse fekk Marie Ullevålseter den minste fisken på 21 gr, og Vegard Følling Slettemark fekk flest fisk, 27 stk.

Godt besøkt lunsjkafe

Dei som kom frå fottur eller skulle på fiskekonkurranse kunne nyte den gode maten på lunsjkafeen til Hannele Turunen i Botnane grendahus. Den var open frå 11.00-15.00. Både bygdefolk og tilreisande la inn ei matstund der.  Hannele servert graskarsuppe med focaccia-brød, smørbrød og diverse kaker. Salet gjekk strykande og folk var veldig positive til den nye menyen. Kor mange som var innom lunsjkafeen laurdag veit vi ikkje, men Hannele hadde ikkje sett så mykje folk sidan ho flytta til Botnane i november! Det vart seldt mat for over 4000 kr. til inntekt for grendalaget.

Overraska over kunsten

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I samband med Bygdehelga nytta vi også høve til å ha omvising i den faste samlinga av skulpturar etter Aase Botnmark (1927-2012), fødd Øvrebotn, på garden Håjen i Botnane. Etterkomarane har deponert vel tjue skulpturar til Bremanger kommune, som no er å sjå i den gamle skulestova i Botnane. Aase Botnmark ynskte at delar av kunsten hennar skulle kome «heim» etter at ho var død.

Bygdehelga var omlag ti personar innom og fekk omvising. Fleire var overraska over å finne slik kvalitetskunst i eit grendahus utanfor alfarveg, av ein kunstnar dei aldri hadde høyrt om. Det var også innom folk frå Sogn og Fjordane kunstmuseum denne helga og såg kunst av ein kunstnar dei ikkje kjende til frå før. Samlinga i Botnane grendahus er den einaste faste utstillinga av kunsten til Aase Botnmark, som budde på Jessheim frå sist på 1960-talet til ho døydde i 2012.

Fottur til Futenipa 

Søndag føremiddag hadde turleiar Håkon Årebrot med seg fem glade vandrarar til fjellet Futenipa på Årebrot, skriv Kirsti Hole på Fjesboksida til grendalaget etterpå. Turen er blå-merka, men det var likevel godt å ha med seg lokalkjende. Kva namnet Futenipa kjem av veit vi ikkje. Lokalt vart ho før ofte omtalt som Futnipa.

Frå Futenipa er det eit vidt utsyn både over Årebrot, fjell og vidde, sjø og land ikring. Bileta har Kirsti Hole og Håkon Årebrot teke.

Diktarstien etter Bruheim

Det møtte opp tre personar som ville vere med meg på omvising på Diktarstien i Botnane søndag. Ekteparet Anne Grete og Arild Vedvik har hytte på Myklebust og hadde gått Diktarstien åleine før. Denne søndagen hadde dei bestemt seg for å få med seg ei guida omvising. Arild Vedvik driv Fjesboksida PoesiRingen der han har lagt ut meir enn 11.000 dikt. https://www.facebook.com/poesiringen/

– God kunnskapsformidling og mykje nytt å høyre, sjølv for oss som trudde vi visste mykje frå før, skriv Magnhild Sørbotten på Fjesboksida til grendalaget. Det er ho som har teke bileta.

Gudsteneste i skulestova

Det var planlagt med utegudsteneste ved diktsøylene på Jørnjorda, men vermeldingane gjorde at gudstenesta kl. 14.00 søndag vart innomhus i den gamle skulestova i Botnane. Det var 16 frammøtte.

– Igjen viste dette lokalet seg å høve godt, prest Dag Leirvik ved talarstolen og Jarle Grotle ved det gamle trøorgelet. Ei passeleg stor forsamling stemte med i dei sommarlege salmane. Takk for frammøte frå fjern og nær», skreiv Elisabeth Ruud Nordbotten på Fjesboka etter preika. Ho tok også bileta.

Basar på Årebrot

Rundt 60 personar kom på basaren på Årebrot grendahus kl. 16.00 søndag. Der styrde Husefest-folket (Ullevålseter-familien som driv Ullevålseter sportsstue i Nordmarka), Ragnhild Nøttingnes, Elisabeth Ruud Nordbotten og Ingrid Seljestokken med mat og servering, og kakebordet vart fylt med hjelp frå kakebakarar i dei to bygdene.

Årebrot sin mest ordhage son, Fridtjov Urdal, var i storform då han kåserte om kva stadnamna i ei bygd som Årebrot fortel om historia vår, at vi i staden for å klage må gjere noko sjølve med det vi vil ha annleis, og kor stas det var som gutunge når det var basar i bygda.

Seks loddbøker hadde vore på omgang og var nær fylte då Sigfred Nøttingnes og Magnhild Sørbotten tok over loddsalet på sjølve basaren, som vart avslutta med loddtrekking av masse gevinstar. Og framleis er mange av dei heimelaga; strikka, hekla, sydde, tova og denne gongen sådde nellikar. Den tradisjonelle babydukka med heimelaga kle var med også i år.

Godt resultat

Botnane og Årebrot grendalag fekk inn omlag 36.400 kr på loddsalet og 2.500 kr på matsalet på basaren. Begge summane er brutto og det er fleire som skal ha dekka utlegg. På konserten fredag kveld og lunsjkafeen laurdag vart det seldt mat for 4.300 kr. Salet av Bruheim-bøker/kort og andre bøker til inntekt for Diktarstien i Botnane – vipps 76 14 42 – gav ei inntekt på 2.345 kr.

/av
,

Meir Bruheim frå Moldestad

Sommaren 2023 håpar vi at Sigrid Moldestad og Regndropebandet hennar står på scena på Årebrot grendahus med familieførestillinga Regndropeborna og andre dyr. Ho har sett tone til 14 barnedikt av Jan-Magnus Bruheim og håpar å få laga plate av dei neste år. Det er eit samarbeid med Førdefestivalen, Falturiltufestivalen på Stord og Vossajazz som  har gjort førestillinga mogeleg, som hadde premiere  på Folkemusikkfestivalen i Førde i juli. I dette intervjuet fortel Sigrid Moldestad om forholdet sitt til Bruheim sine barnedikt.

/av
,

Hagen forlengar livet

– Dei som driv med hage lever lenger og er friskare enn andre. Det trur eg på, seier Anne-Karin Holm Årebrot bestemt. – Det er mykje god terapi i å arbeide i hagen, legg ho til, og skildrar leande kor godt det gjer å denge laus på ein stein eller hakke i jorda når du er skikkeleg forarga. 

– Desse blomstrane likar ikkje slike regnsomrar som vi har i år, seier Anne-Karin Holm Årebrot, og plukkar vekk det som har visna.

Etter ein  regntung sommar har eg endeleg kome meg på besøk i hagen til Anne-Karin i Vaulen på Årebrot, der ho og mannen Håkon Årebrot bur. Stadig fleire på Årebrot spurde om eg hadde vore der? Den hagen er noko å skrive om, meinte dei. Sjølv synst ho at eg helst burde ha kome i tidsrommet april-juni, når løkplantane og rododendronane blømer. Då er hagen eit syn! Men trass i alt regnet lyser vakre roser, klematis, busknellikar og massevis av stauder mot meg i sterke fargar, fint avstemt mot gråstein og grøne blad og busker. Blomane vitnar om godt stell og mykje arbeid.

Dette bilete har Håkon teke av Anne-Karin i arbeid med rosene. Det er så grunn jord at ho må plante dei i vide tønner for å få skikkeleg vokster på dei.

– Har du alltid vore oppteken av hagearbeid?

– Nei, på ingen måte. Eg trur det er ei sjeldan interesse hjå folk i heilt ung alder. Men eg vaks opp med ei adoptivmor på Furset, i Fjaler og hagen hennar var rekna for å vere fin. Der var det bærtre og prydbusker som sette preg på hagen.

Fyrste hagen i Luxemburg

Det var i Luxemburg Anne-Karin hadde fyrste hagen sin. – Der budde eg i seks år (1986-92), med den dåverande mannen min og dei tre borna våre. Der merka eg ei gryande interesse for å plante til hagen, særleg med busker, blant anna eit mandeltre. Borna mine har vore attende og sett huset vi budde i og fortel at buskene vi planta framleis står der og er frodige.

– Stor skilnad på Luxemburg og Årebrot reknar eg med?

– Ja, men mellom dei to hagane hadde eg hus og stor hage i Florø i mange år. Det var fyrst då eg selde huset der i 2012 at byrja med hagen her som Håkon hadde hus.

Håkon og Anne-Karin har stor glede av hagen og likar å finne ut kva dei kan få til å vekse der.

Dei var begge skilde då dei møttest på dans i Flora samfunnshus i januar 2000. Ho har to døtrer og ein son, han har to søner og ei dotter. I mange år budde dei fast i Florø og brukte huset på Årebrot i helgar og feriar. No har dei ei leilegheit i Florø, men bur mest på Årebrot. Begge er pensjonistar, men ho tek framleis vakter i omsorgstenesta i Florø når dei spør.

– Hagen her har blitt til litt etter litt. Det bles og er verhardt, så det er spennande å sjå kva ein kan få til å vekse her. No er det stauder som står hjarte mitt nærast, og dei plantar eg tettast råd, då er det minst arbeid med dei. Ugraset sleppe ikkje til på same måten som når det er opa mold, forklarar Anne-Karin.

Ingenting å seie på utsikta. Denne kvelden gjekk Christian Radich forbi.

– Er du med på dette hagearbeidet, Håkon?

– Det var ikkje mykje hage her med meg då Anne-Karin kom hit, eg konsentrete meg om å halde husa ved like. Men etter at eg fekk meg gravemaskin flyttar eg stein og planerer, berre ho seie korleis ho vil ha det. Vi brukar mykje naturstein som alt er på tomta, men som må flyttast både hit og dit.

Han er openbert stolt over hagen til kona, men tykkjer han er stor nok no. På ein rundtur i hagen fortel ho levande om at her ynskjer ho seg ein dam, her skal det bli meir bed, fleire stader trengst det ein ny sitteplass for å få nyte nett den nydelege sjøutsikta. Dei har panoramautsikt over hovudskipsleia, og medan eg er der fer Christian Radich forbi.

– Det er ikkje alltid at Håkon er ledig når eg vil ha noko gjort, ler Anne-Kristin. Men etter kvart har det vorte mindre snakk om at eg ikkje må kjøpe meir blomar. Det gjer eg no uansett, for eg vil plante tett, og så er det så spennande å prøve nye sortar.

Til dømes druer i drivhuset, som dei bardunerer fast om vinteren, slik at det ikkje fyk til himmels. Men no modnar det druene der.

Håkon byr på prøvesmaking av druene i drivhuset i Vaulen.

Tang mot sniglar 

Håkon er mest med i samtalen når han kan dele gode råd mot sniglar på grønsakene. Det hjelper å legge tang kring karmane på beda, då slepp ein at gråsnigelen et opp grønsakene. Tang er også godt for bærtrea, ein sekk med tang per tre held dei friske og grøne. Mot lus på rosene hjelper det med neslevatn, så Anne-Karin har brennesle i blomsterbedet for å vere sjølvberga. Nesleblad og vatn skal stå i to veker til det luktar kloakk før ein blandar det ut i vatn og tek luseangrepet, raskt og effektivt.

Dei ynskjer å bruke minst mogeleg med kunstgjødsel og har funne løysinga i sokalla Bokashi-kompost. Dei samlar matavfallet i små plastbøtter, strør på sukkerhaldige frø og let det stå i to veker og gjære, også kalla fermertering. – Sniglar likar ikkje fermertert materiale, men makk og padder er det mykje av i komposten etter denne nedbrytingsprosessen. Og frå plastbøttene med matavfall tappar Anne-Karin vatn og brukar som gjødsel på plantane, fortel Håkon entusiastisk.

– Korleis reddar de hagen frå å bli oppeten av hjort?

– Straumgjerde, seier Håkon kontant. Han har sett opp eit høgt sauegjerde med eit straumførande kvit band/streng ca. 50 cm over på toppen. – Du merkar at du er borti det, seier han. – Det er vår og haust det er viktigast å ha straumen på. Det verkar som om hjorten har lært at her er det ikkje vits i å hoppe gjerde. Hadde vi ikkje hatt det gjerde hadde vi  berre hatt rododendron og påskeliljer, for det et ikkje hjorten, seier Anne-Karin Holm Årebrot.

Ingenting kan måle seg med våren og forsommaren i hagen, meiner Anne-Karin, og dette bilete syner kva ho snakkar om då. Privat foto.

Intervju og foto: Magni Øvrebotten, 1. august 2022.

 

 

/av
,

Turistane søkjer stillheit og ro
– og dei vil fiske 

Vaulen på Årebrot sett frå båt. Huset som vert leigd ut er det vesle raude bustadhuset som speglar seg i sjøen. Foto Håkon Årebrot.

Turisme er ikkje noko stor næring på strekninga Botnane-Årebrot, men i år har det kome til eit nytt tilbod. John Sande og Kjersti Straume i Botnane har pussa opp fyrste høgda i huset etter besteforeldra hans, kjøpt båt og satsar på folk som vil fiske. Dei er spente på sesongen og budde på at det tek si tid å etablere seg i marknaden. Håkon Årebrot på Årebrot er veteran som turistvert, han har leigd ut hus og båt sidan 2005 og har fullt hus. Det same seier Rune Nordbotten i Botnane om hytta han har leigd ut sidan 2006, også der fylgjer det med båt. Både Årebrot og Nordbotten satsar mest på familiefolk frå Tyskland.

– Denne sommaren er her ledig berre ei veke i august, frå 6.-13. august. Elles er gamlehuset utleigd, seier Håkon Årebrot. Han leiger ut via Airbnb og i tillegg lyser han litt på ei tysk web-side. Han administrerer utleiga sjølv, har pussa opp huset og fått den utvendige fasaden attende til slik huset opphavleg såg ut. Det var barndomsheimen til far hans. – Innvendes er det berre tømmerstova att av det gamle gardshuset i Vaulen, som truleg vart sett opp her på 1850-talet. Det seiest at det er den tredje staden det står, det var vanleg å flytte med seg hus i tidlegare tider, seier Håkon Årebrot. Huset har fire soverom og han har avgrensa tal personar til seks vaksne.

Han har aldri hatt problem med dei han leiger ut til. – Det er kjekke folk. Dei fleste som kjem hit er interesserte i ro og fred. Dei nyt roa og stillheita, og dei fleste likar å fiske. Difor er det  båt med i leigeprisen.  Nokon brukar huset på Årebrot som base og tek seg turar rundt om med båten eller eigen bil. Andre går i skog og mark, og om hausten er plukking av sopp populært, fortel Årebrot.

Han leiger mest ut til familiefolk. I starten hadde han ein familie som kom att ti år på rad, i to generasjonar. Men det vanlege er at folk er her ein sommar og nokon kjem kanskje att nokre år etterpå.

Årebrot diffrensierer prisen i løpet av sommaren. I juli og august tek han 85 euro (ca. 850 kr) per døgn for to vaksne m/ungar. Er det fleire vaksne legg han på 100 kr. døgnet. Båten er medrekna i prisen, så det er eit relativt rimeleg tilbod. Utanom sesongen er det 750 per døgn.

-Tyskarane er tidleg ute med å bestille. Dei tingar i mars/april for å vere sikre på å få plass. Nordmenn er jamt over seinare ute, seier Håkon Årebrot. Han og kona Anne Karin Holm Årebrot er pensjonistar og bur for det meste i nabohuset, men har også leilegheit i Florø.

 

Litt av utsikta frå hytta til Rune Nordbotten, ho ligg høgt og fritt ovanfor tunet på garden. Foto: Rune Nordbotten.

 

2022 vert eit rekordår

Rune Nordbotten driv gardsbruk med mjølkekyr og bygde ei hytte for utleige i 2006. Den har stort sett vore utleigd i hovudsesongen 10. juni – 01. september. men i kantsesongane mai og september varierar det litt. Elles leigd ut litt til arbeidsfolk i vinterhalvåret og eige bruk.

Han samarbeider med eit tysk firma i Berlin. – Det er regelen om fyrste mann til mølla som gjeld. Dei skaffar meg kundar og eg seier ja eller nei alt etter kva som høver. Å drive åleine, utan samarbeidspartnarar, ville vore for tungt, seier Nordbotten.

I hytta i Garden er det plass til 4-5 personar, fire senger, pluss madrasser på hemsen. Sjølv om det ringde folk i haustferien før hytta var heilt ferdig og fyrste leigetakar tok plass, gjekk det litt trægt i starten med mange hol i bookinga. Nokre år var også  trægare enn andre. Men det kom seg fort. I dei to åra med korona miste dei  vårsesongen, men folk slapp inn frå juli av begge åra. – I år vert det rekord. Dei fyrste gjestene kom sist i april og hytta er leigd ut til midten av september. Vi har ledig ei veke 13.- 20. august og to-tre dagar innimellom, fortel Rune Nordbotten, som driv tilbodet saman med kona, Elisabeth Ruud Nordbotten, som er lærar.

Turistane blir frå laurdag til laurdag, i ei eller to veker. Mange reiser rundt og ser seg om, særleg familiar. Nordbotten har hatt gjester som tek seg dagstur til Geiranger. Turar til Florø, Refvika og Bremanger er vanleg. Etter at det vart merka turstiar til fjellområda kring Botnane er det mange som brukar dei.

– Men tyske karar kjem mest for å fiske, så det gjeld å ha tilbod om båt til dei. Denne veka fekk eg problem med båten min og fekk bruke John Sande sin båt. Det er godt når vi kan samarbeide om slikt, seier Rune Nordbotten.

Han har satsar på ein djup båt som folk ikkje så lett ramlar ut av. Innimellom er det enkelte som burde vore meir forsiktige på sjøen, men stort sett brukar folk vit. – Vi rettar oss inn mot familiemarknaden, ikkje karagjengane. Dei som kjem for å fiske får fisk og er stort sett fornøgde. Fyrste sommaren hadde vi eit par som var her i to veker med blikkstille sjø kvar dag, men slikt er heller sjeldan, fortel han.

Utleigeprisen er 1000 kr. fyrste døgnet og 800 kr. dei neste. Vekeprisen er meir diskuterbar etter kor mange dei er, tidspunkt og bruk av båt. Båten er medrekna i prisen. Gjester som leiger gjennom det tyske firmaet har fast pris, med to prisgrupper etter om det er høgsesong eller kantsesong.

Rune Nordbotten hadde ei tid planar om å bygge ei utleigehytte til, men har lagt dei på is. No er det meir aktuelt å bruke kårbustaden på garden til utleige.

Mest interessert i fisketuristar

John Sande ha pussa opp fyrste høgda i huset etter besteforeldra sine for utleige. Han har bytt kjøkken, golv og vindauge og alt det elektriske. Der er det no ei stove, kjøkken, to soverom bad og vaskerom og plass til fem personar.

John Sande har pussa opp fyrste høgda i huset etter besteforeldra og er  spent på utleigemarknaden. Utsikta er rett i hovudskipsleia i Frøysjøen, og rett over steingarden ligg den største gravrøysa på vestlandskysten.  Foto: John Sande

Han samarbeider med Dancenter.no, eit dansk selskap som rettar seg mest mot fisketuristar, og har kjøpt ei 20 fots båt som er rekna med i prisen. Båten kan ein også leige separat.

– Vi fekk tilbodet på marknaden i april og har førebels leigd ut tre veker i sommar. Men to av dei kom i går, så det er ikkje godt å seie korleis sesongen blir her. Vi er mest interesserte i fisketuristar, då vi reknar med at 60 prosent av nettoen ligg i båten, seier John Sande.

Parti frå den nyoppussa stova. Foto: John Sande

Det er Dancenter.no som styrer prisane, som varierer i høve til tida på året. I høgsesongen i skuleferien kostar det 7.500 for ei veke, og av det får Sande kr. 5000.

John Sande har også tenkt å pusse opp andre høgda i gamlehuset på garden, med trapp opp utanfrå, slik at det vert to separate leilegheiter for utleige i huset.  Men om det vert noko av avheng av av om det er butikk i å leige ut, for materialkostnadane er dyre for tida. John Sande og Kjersti Straume er småbarnsforeldre, han arbeider i Nordsjøen og ho er sjukepleiar i Svelgen. Dei bur i same tunet som huset dei leiger ut.

Vertskapet John Sande og Kjersti Straume og borna, med Frøysjøen i ryggen.
Foto: Magni Øvrebotten.

Interessert i natur, kultur og historie?
Leilegheita i Botnane grendahus er ledig for utleige denne sommaren. Førebels er ho leigd ut for heile juli og heile oktober, og nokre dagar fyrste veka i august. Elles ledig. Her fylgjer det ikkje med båt.  Det er Botnane og Årebrot grendalag som står for utleige og har inntektene.

Tradisjonelt har dei som leiger i grendahuset ofte slektsrøter i Botnane, og kjem hit for å oppleve naturen og bygda, besøke slekta og ta seg turar rundt om i området. Dei er sjølvsagt framleis velkomne, men grendalaget håpar også at andre som er interesserte i natur, kultur og historie vil oppdage og bruke tilbodet meir.

Her går Diktarstien i Botnane, med dikt av Jan-Magnus Bruheim, rett utanfor døra, og ein  kan bu i same leilegheita som han budde i frå 1978-85. I 2021 vart det opna ei kulturminneløype Botnane-Årebrot, der det er vel 40 gravrøyser frå bronse- og jernalderen. Botnane var eit høvdingesete i bronsealderen, noko fire store gravrøyser vitnar om. Det står fem skilt langsmed Frøysjøvegen som fortel om denne historia. Om ein likar å gå fotturar er det merka mange turløyper i området, med vidt utsyn og variert natur.

Leilegheita i Botnane grendahus har god plass til 5-6 personar. Det kostar kr 750 å leige ho for eit døgn, kr 1400 kr. for to døgn, kr 3000 for ei veke og kr. 6000 for ein månad. Ynskjer du å leige eller vil ha meir informasjon ta kontakt med leiaren for Botnane og Årebrot grendalag  asmund.berthelsen@icloud.com, eller mobil 970 55201. Sjå meir om leilegheita i grendahuset her.

18. juni 2022. Magni Øvrebotten.

 

 

 

 

/av
,

Aktivitetskalender for Botnane og Årebrot grendalag – 2022

Bilete er frå ein dugnad på Årebrot for eit par år sidan.

Her er aktivitetane grendalaget planlegg og prøver å få til for resten av 2022. Og  folk vert oppmoda om å melde seg til teneste på aktivitetane dei vil vere med å få til, kafear, jonsokfeiring, mm

Dei arrangementa der vi trur det kjem mange har vi lagt opp til å ha på Årebrot der det er betre plass. Og vi har prøvd å fordele aktivitetane på dei to grendahusa.

Kom gjerne med forslag til program på søndagskafeane og sommarhelga/bygdedagane!

Helsing

Åsmund Berthelsen (leiar)

Aktivitetskalender Botnane og Årebrot grendalag – 2022

Dato Aktivitet Stad Ansvar
10. april Søndagskafe Botnane
8. mai Søndagskafe Botnane Hannele, Magni
17. mai 17.-mai-feiring Årebrot Nina, Marion, Jurate og Helen
5. juni Søndagskafe Botnane Grete og Sigfred
11. juni Strandrydding Botnane og Årebrot
23. juni. Jonsokfeiring kl.18.00 Jørnjorda i Botnane Bålansvarlege:
John Sande og Torbjørn Øvrebotten
29.-31.juli Sommarhelg/bygdedagar Botnane og Årebrot
Fredag 29.7

 

 «Viser og slikt». Konsert med Helge Johnsen og Ove Mjåtveit. Botnane grendahus
Laurdag 30.7 Fiskekonkuranse Nøre vatnet v/Vetle Aase Øvrebotten

Fottur over Dyrskora i Botnane m/Torbjørn Øvrebotten som turleiar

Kafe Botnane grendahus v/Hannele Turunen

Omvising skulptursamlinga etter Aase Botnmark, Botnane grendahus. v/Magni Øvrebotten

 Botnane

Botnane
Sundag 31.7 Omvising Diktarstien i Botnane v/Magni Øvrebotten

Gudsteneste skulestova i Botnane kl.14.00 v/sokneprest Dag Leirvik

Fottur Futenipa på Årebrot m/Håkon Årebrot som turleiar

Basar m/Fridtjov Urdal som kåsør 16.00 – 18.00

 Botnane

Årebrot

Årebrot
4. sept. Søndagskafe Botnane Elisabeth
2. oktober Søndagskafe m/fellesmiddag Årebrot Avlyst
6. nov. Søndagskafe Botnane Avlyst
19. nov.

(laurdag)

 Hjortefest Botnane Hjortejegarane
26.nov. (laurdag) Julemesse og kafe Årebrot Britt Maret, Marit og Ingrid
27. des.

(3.juledag)

 Juletrefest/romjulskafe Botnane Marion og Nina

/av
,

Fiskeanlegget investerer 1,5 mill. kr for å henge med i utviklinga

Firda Seafood sitt settefiskanlegg i Botnane er for tida tomt for fisk. Det brukar det å vere på denne tida av året, frå midten av mars til ut i april. No får dei inn att yngel etter påske. Denne våren brukar dei tida utan fisk til å investere i betre og sikrare tilførsel av oksygen til kara. – Dette er ei investering på ca. 1,5 mill. kr, og det er ei forbetring av anlegget for å henge med i utviklinga, seier driftsleiar Torbjørn Øvrebotten.  

Driftsleiar Torbjørn Øvrebotten og dei andre tilsette ved Firda settefisk driv med ombygging medan anlegget er tomt for fisk.

Firda settefisk produserer smolt til regnbogeaure. Behovet for oksygen varierer mykje meir gjennom døgnet med aure enn med laks. Auren veks snøggare enn laksen og treng 30 prosent meir oksygen. Anlegget i Botnane brukte 120 tonn oksygen i 2021, til å produsere 200 tonn fisk. Det utgjer 1,6 mill. auresmolt.

– Omlegginga er betre for både fisk, miljø og økonomi og gjer det lettare å styre tilsettinga av oksygen, og vi får ei meir effektiv utnytting av oksygenet. Endringa vil óg gjere det lettare for dei  som arbeider med dette. Tilførsla av oksygen er det som tek lengst tid for nyetilsette å forstå og kjenne seg trygge på, seier Torbjørn Øvrebotten.

Firda settefisk i Botnane har berre aureproduksjon. Øvrebotten fortel at auren vert lettare stressa enn laksen, difor er det viktig å vite kva du held på med. Auren er kvikkare og sym raskare enn laksen. – Når auren byrjar stresse vert det reine flodbylgja i karet, det vert det aldri med laksen. Og når auren klumpar seg saman vert det lett oksygenmangel, og då er det viktig å ha kontroll på tilførsla av oksygen, seier han.

– Korleis skal de forbetre tilførsla av oksygen i kara?

– Til no har vi hatt ein kjeglestasjon (beholdar) som fordelte oksygenet til alle kara. No skal det bli ei meir nøyaktig justering per kar. Ei kjegle pr. kar der vi tilset oksygen til vatn under trykk. For å oksygenere ferskvatn må ein ha 2,5-3 kg trykk. Døme: For kvar kg fòr vi brukar må vi bruke ½ kg oksygen.

Den grøne kjegla attmed inngangsdøra er av dei gamle kjeglene, medan dei ni nye er svarte. 

Firda settefisk går no frå ein stasjon med tre kjegler til ni kjegler. Det gjer det mykje enklare å styre tilførsla av oksygen per kar, og det gjer at dei kan ha fisken lenger i anlegget. Særleg om sommaren vil dei no kunne auke snittvekta frå 100 gram til ca. 150 gram ved levering.

Det er fem stillingar ved Firda Settefisk i Botnane. – Vi gjer all planlegging sjølve, men leiger folk frå Seljestokken båtverkstad til å lage hol i kara og plastre dei, og gassleverandøren legg røyra frå oksygentanken og ut i kara. Elles gjer vi alt arbeidet sjølve, seier Torbjørn Øvrebotten. Han fortel elles at dei har planar om ein Open dag på fiskeanlegget, slik at folk kan kome og sjå korleis dei driv og stille spørsmål dei måtte lure på.

Intervju og foto: Magni Øvrebotten 28.03.2022.

PS: For dei som ikkje veit det er Torbjørn Øvrebotten bror til intervjuaren.

 

 

/av
, ,

Fridtjov Urdal 70 år:
– Eg kunne ha blitt eit bygdarop

Den 22. mars var det 70 år sidan Fridtjov Urdal kom til verda i Bergen. Nokre veker gamal vart han adoptert vekk til Ågot og Paul Urdal, og bestemor Anna på Kviene. Han meiner han var heldig som hamna der. Fyrst i 2014 søkte han fylkesmannen om innsyn i kven som var dei biologiske foreldra hans, og over natta vart han storebror til fire halvsystrer og onkel til ti.

 – På den eine sida visste dei om meg, på den andre vart eg ei overrasking. At systrene mine ikkje visste om meg, trur eg på, men at familiemedlemmer før dei ikkje visste trur eg knapt. Dei heldt berre godt kjeft. Eg trur dei to familiane hadde stukke hovuda saman og i lag funne ut korleis «problemet» meg kunne løysast, utan at det vart eit bygdarop. Det både var og er viktig, ler Fridtjov.

Fridtjov Urdal bak pc-en på heimekontoret på Vassenden. Han samlar på kunst, bøker, møblar, tekstilar og bruksgjenstandar, ja, alt. Stilen kallar han «barokk estetikk».

Det var døtrene hans, Åsta og Idun, som fekk han til å søkje opp den biologiske familien sin. Sjølv var ikkje Fridtjov Urdal så oppteken av den. Han har alltid visst at han var adoptert, men delte det ikkje med alle. Døtrene var opptekne av om dei hadde ein stor familie dei ikkje visste om. Og det hadde dei.

– Begge dei biologiske foreldra mine var døde, men eg har fire halvsystre og det vert to heilsystre til saman! To på mor mi si side, og to på far si.  Eg er veldig godt fornøgd med den familien eg fann. Eg har gått frå å vere einebarn til å ha fire systrer.

– Kjenner du deg att i systrene dine?

– Ja, vi har ein del felles trekk. Eg la ut etterlysing av den biologiske familien min på Fjesboka og ei av systrene på farsida ringde morgonen etter. Det var nokre setningar og så var det som om vi hadde kjent kvarandre i årevis. Det er rause folk til begge sider og det vart veldig fort naturleg at eg fanst. Det har vore ei glede og heilt uproblematisk, seier Fridtjov. Han lurer på om han hadde vore meir oppteken av den biologiske familien sin om det var problem i samband med den? – Ein set kanskje for lite pris på det som er alminneleg og takkar for lite for det som er sjølvsagt?   

Fridtjov Urdal snakkar no om den biologiske familien og den sosiale/kulturelle familien sin. Mor og far er framleis Ågot og Paul Urdal. – Eg trur på mange måtar at eg var heldig som hamna hjå dei og bestemor Anna på Kviene. Eg kunna ha hamna i mange slags miljø, seier han ettertenksamt.

Dørklokka til Fridtjov: Ring på! Når du høyrer det brøler: Kom inn! Så gjer det Stå ikkje der som ein tyl Kom inn!

 

Tre gudar på Kviene

– Kva miljø var det på Kviene?

– Dei hadde det felles at dei ikkje visste kva godt dei kunne gjere for meg. Eg vart vel det dei kalla «forbrælt». Det var tre gudar i huset på Kviene. Gud ein var bestemor sin. Han oppheldt seg stort sett i Det gamle testamentet og la seg opp i alt. Ein uhyre travel person som meinte om alt frå verdssituasjonen til sauer i skorfeste. Gud to var mor mi sin. Han var ein litt engsteleg metodistgud. Gud tre var far min sin. Han var nokre etasjar over Vatikanet. Far var fasinert av moderkyrkja (Den katolske kyrkja). Men det var bestemor Anna som hadde det næraste og mest daglegdagse tilhøve til guden sin, minnest Fridtjov.

Han hugsar godt svaret til faren ein søndag det kom folk til gards som spurde om korleis det stod til med ho Anna? – Jau, ho sit inne og høyrer på høgmessa og hyggjer seg til dommedag. For då skal vi endeleg få sjå, svarde Paul Urdal. Slike svar set Fridtjov pris på og frydar seg over den dag i dag.

– Eg kunne Fadervår på latin før eg kunne det på norsk. Like eins Ave Maria. Det var det far min som lærde meg. Eg trur ikkje det er så mange av mine samtidige som har opplevd høgtlesing av helgenbiografien om den heilage Birgitta av Vadstena. Den las far min for meg som kveldslektyre. Like eins Snorre og dei islandske ættesogene, frå perm til perm. Det var spennande og greitt å høyre på, men berre råd å forstå på overflata for ein unge.

Mor Ågot var god til å teikne og hadde vore organist i metodistkyrkja i Haugesund. Ho spelte på husorgelet i heimen og på alle basarar og tilstellingar på Årebrot. – Men det var det skrivne ordet som hadde den største plassen i heimen. Dei las meir enn vanleg var av poesi. Både Bellmann og Frøding stod i bokhylla, fortel han. Til konfirmasjonen fekk Fridtjov boka «Hærverk» av Tom Kristensen, av ei tante i Danmark. – Litt av ei konfirmasjonsgåve, ein dekadanseroman, frå syster til mor mi, ler han og siterer innleiinga til romanen utanboks.

– Den store interessa for bøker og lesing som eg fekk heime gjorde at eg byrja kjøpe bøker sjølv i ung alder, ja, alt på folkeskulen kjøpte eg meg Fakkelbok med Ibsenstykka Brand og Peer Gynt. Hugsar eg fekk ein boksjekk og stod i valet mellom å kjøpe Hardyguttene eller «Brødrene Karamasov»/»Forbrytelse og straff» av Fjodor Dostojevskij.

– Og du kjøpte Dostojevskij?

– Ja, eg fekk att mest sider og lesetid med det. Eg las dei som ei ytre handling og filosoferte meg ikkje gjennom laga. Men eg skjønte meir etter kvart. Difor er det ikkje vekkasta å lese Dostojevskij som 14-15-åring. Du treng ikkje forstå alt med ein gong.

– Eg vaks opp i eit hus der det var samla mykje. Fekk nok med meg det ho bestemor kalla «røyskattnatur»: Å dra likt og ulikt heim til hola og sjå seg gang i alt.

– Liten, feit og illsint

Fridtjov si evne til å hugse og lære seg tekst utanåt kom vel med i skulen då det synte seg at han var ordblind (dysleksi), og det vart mykje bal med skrivinga. Han hadde det ikkje kjekt på skulen og det var ikkje mykje hjelp å få med lese- og skrivevanskar på 1960-talet. Han vart det vi i dag kallar mobba, den gongen heitte det terga.

– Når ein er liten, feit og illsint då ligg alt til rette for at du skal bli plaga. Det ville vore eit under om ikkje så var tilfelle. Det er slik det er, slær han fast. – Å gå og hugse på skeive ord og fornærmingar, er den sikraste form for sjølvplaging. Slike ting er avhengige av situasjonane og den tida det skjer i, meiner Fridtjov.

– Korleis har det merkt deg?

– Somme tider likar eg å tru at slikt kan auke eins eigen toleranse. Nokon folk tykkjest å tenkje slik at «når eg vart plaga så skal jammen andre bli det óg». På den måten held elendigheita berre fram, ein får ikkje brote den vonde sirkelen. Slik er det med mykje i livet.

– Toler ein meir?

– Etter å ha byrja i arbeidslivet på fiskebåt og smelteverk har eg lært meg å ikkje vege andre sine ord på gullvekt. I ettertid sett ville eg ikkje vore utan tida på Bremanger smelteverk i Svelgen på slutten av 1960-talet. Det var ein del av oppdragelsen, ein stor arbeidsplass og store prosessar som var fasinerande.

Sjømannslivet til Fridtjov Urdal var makrellfiske i Nordsjøen, på Finnmarka etter lodde, frakt av jern til Oslo, kystfrakt frå Nordmøre til Svelgen med kalk, og malm frå Rødsand gruver til Svelgen. – Var vi heldige og alt gjekk greitt kunne vi ha Hustadvika og Stadten ein par dagar for veka. Så eg har vore i litt sjø.

– Han der høres passelig gal ut

Etter å ha avslutta sjømanns- og smelteverkslivet arbeidde han ei tid på Ungdomsklubben Docken i Florø. Han var med i Flora kunstlag og fekk ansvaret for å vere kontaktperson for ei utstilling i Riksgalleriet. Der møtte han Svanaug Steinnes som tipsa sjefen sin, Einar Berg, om at Fridtjov Urdal kunne vere ein godt eiga vikar når dei trong folk til å reise rundt med utstillingane til Riksgalleriet.
– Han der høres passelig gal ut, så han tror jeg at vi prøver, sa Berg etter å ha snakka med Fridtjov i telefonen.

Han vart sendt til Mandal, «Kunst i bøker» heitte fyrste utstillinga. Han fekk ei kort innføring av kunstnaren Hans Kristian Zigler om korleis han skulle gjere det. Utstillinga passa Fridtjov som hand i hanske, han kjende mykje av kunsten frå bøkene og julehefta på Kviene. Han reiste rundt med originalane frå Snorre, Kittelsen og Werenskiold.  – Vi hadde dei montert i glas og råme, pakka i tunge kassar, som vi køyrde på opne lastebilar. Kunsten levde farleg på midten av 1970-talet. Om dagens konservatorar hadde sett det hadde dei sprunge skrikande derifrå.

Denne engelske aqvarellen var det fyrste kunstkjøpet til Fridtjov. Kjøpt då han var 15 år.

Fridtjov likte dette arbeidet. Han trefte mykje folk som reiste rundt i anna arbeid, både kjende og ukjende. Alt frå seljarar til emisærar og landskjende pianistar. Han budde på alt frå finare hotell til brakker på industriområde, og heime under trappa hjå folk. Han har tråla heile landet på denne måten. Frå slutten av 1970- talet til 1989 reiste han på turne for Riksgalleriet fleire månader i året, om lag ei veke på kvar plass.

– Det var ei stor oppleving når du hadde synt rundt ein utkommandert skuleklasse og det kom att ein av eige tildriv og ville sjå meir. Det store er når du føler at du vekkjer ei form for interesse. Det er viktig å sjå kven som er førar i flokken og på eitt eller anna vis sette klørne i vedkomande, gje dei litt merksemd. Stundom var det nett dei som kom att for å sjå meir.

Men han skundar seg med å legge til at han sikkert har skremt av tusenvis av skuleelevar rundt om i landet, med si malmtunge røyst og dramatiske forteljingar. Han prøvde å snakke seg inn på dei med noko daglegdags som dei kjende, men stundom vart det meir monolog enn dialog.

– Eg brukte å seie med dei at eg kom til å seie ting dei ikkje forsto. Men det brydde eg meg ikkje om. Dei treng det dei ikkje forstår, for det er det dei får forstand utav. Dette forskrekka mange lærarar. Det vart ikkje betre når eg sa til elevane at dei ikkje måtte tru det eg sa, for eg formidlar mitt inntrykk. Dei kan ha eit anna.

– Var ikkje det litt krevjande tankegang for ein flokk skulelevar?

– Jau, det der slit jo vaksne folk med å forstå óg. Men det er berre kven som har laga bilete, når og storleik som er fakta. Resten er formidlaren si oppfatning og meiningar. Ein formidlar ikkje den absolutte sanninga, men viser veg for at folk kan gå sine eigne vegar og få sine eigne oppfatningar. Det er som med dikt, dei blir tolka ulikt og har ingen fasit.

– Denne vakre båten laga båtbyggjaren Saxe Bjørkedal til meg.

 

Sjølvlærd og forviten

Fridtjov Urdal kan med rette kallast sjølvlærd og fagleg forviten. Når eg spør kvar den store kunstinteressa hans kjem frå ber det attende til bøkene og foreldra på Årebrot. Faren hadde eit syskenbarn som var målar og då Paul Urdal gjekk på Voss landsgymnas gjekk han inn og ut av heimen til målaren Lars Osa.  – Mor mi kom frå Haugesund og der hadde dei omgang med målarane Fredrik Kolstø og Ole Frøvik. Så vi visste at slike fanst. Det fyrste eg las om kunst var to bøker av den danske kunsthistorikaren R. Broby-Johansen, som vi hadde heime. Så kunsten var ikkje framand for meg.

Fridtjov fortel med stor innleving om «fæle bøker» dei hadde på loftet. Han såg i dei for å skremme seg sjølv. Særleg gjorde Gustav Pore sin biletbilbel inntrykk. – Der hang folk att i trea når Syndefloda trekte seg attende. Salomons dom såg heller ikkje særleg kjekt ut, fortel han og ramsar vidare opp namna på biletebøker av tyske ekspresjonistar som Hitler rydda ut av dei tyske galleria då han kom til makta. Fridtjov trur faren hadde kjøpt bøkene for å halde tysken ved like.

– Kvar jul kom det i hus eit veldig flott julehefte som heitte «Kimer i klokker» (katolikkane sitt julehefte). Det var fullt av av kunst frå renessansen og helgenar i søkk og kav. Dessutan er eg nærsynt og det medførde at eg måtte til Bergen til augelækjar ein gong i året. Då budde vi hjå ei tante og ein onkel i Ladegårdsgaten og gjekk i dagesvis på Historisk museum, Rasmus Meyers samlinger og Permanenten og såg på kunst og historiske gjenstandar, seier Fridjov og kan på strak arm fortelje kva kunstverk han såg der som gutunge, og kva inntrykk dei gjorde.

Denne lampen er Fridtjov sitt siste «godkjøpt» på bruktbutikken. Det vert nok fleire.

Etter over ti år som kunstformidlar i Riksgalleriet byrja han i 1991/92 på Kunstnarsenteret i Sogn og Fjordane og «vart med som nissen på lasset» til Sogn og Fjordane kunstmuseum. Frå 1. april er Fridtjov Urdal pensjonist. Han tykkjer det har vore kjekt å arbeide med kunst og kunstformidling, difor håpar han at Kunstmuseet kan nytte han til «eitt og anna» ei stund til.

– Eg har høyrt så mange snakke om alt dei skal få gjort som pensjonistar. Men når eg ser kva dei har fått gjort på eigen kjøl har eg mista trua. Det er liten grunn til å tru at det vert annleis med meg, skrattler Fridtjov Urdal.

 

 

Intervju og foto: Magni Øvrebotten 23.03.2022.

 

/av