Torleif (69) Anita (20) og Nina (44) Seljestokken. Foto: Magni Øvrebotten
På båtverkstaden i Seljestokken arbeider det for tida tre generasjonar Seljestokken. Då Anita Seljestokken var ferdig med militærtenesta i beredskapstroppa på Håkonsvern til jul spurde mor Nina om ho kunne tenke seg å arbeide eit halvår på båtverkstaden? Det kunne Anita, som har jobba her før og er usikker på kva ho vil bli i framtida. I dag trur ho ikkje at ho kjem til å gå i fotspora til mor Nina, morfar Torleif og oldefar Norvald. – Men mamma tykkjer eg kan ha døra litt på gløtt for det også, ler Anita. På Seljestokken båtverkstad satsar dei for framtida med å bygge ny verkstadhall.
– Vi har så mange oppdrag at vi må ha ein stor verkstadhall til for å kunne arbeide under tak, seier Nina Seljestokken, som er dagleg leiar i verksemda. Rett over nyttår fekk dei eit stort oppdrag med å bygge om ein 35 fots sjark frå Lofoten, som gjev dei nok å gjere til jonsokk.
Dette arbeidet får Anita Seljestokken vere med på det halvåret ho skal arbeide saman med mor og morfar, og fire andre på båtverkstaden. – Eg har plass på elektroingeniør-studiet. Det fekk eg sett på vent då eg reiste i det militære. Men eg er framleis veldig usikker på kva eg vil satse på, seier Anita Seljestokken. Ho har kjøpt seg leilegheit i Bergen saman med kjærasten Johannes, som studerer til å bli maskiningeniør. Han har også arbeidd i Seljestokken.
– Eg vaskar, sliper og plastar båtar. Jobben er heilt grei, men du blir gåande litt åleine med alt det verneutstyret vi må bruke i dag. Eg kan ikkje snakke med dei attmed meg når vi går med maske og høyrselsvern heile tida, seier Anita Seljestokken. Nina gjev ho rett i det og seier det er andre tider no enn då bestefar hennar, Norvald, brukte eit kjøkkenhandkle som einaste verneutstyr.
Tre generasjonar Seljestokken i arbeid med båten dei skal levere snart. Foto: Øyvind Fugløy
Håpar på ny hall om eit år
– Vi skal ta ned den grøne bogehallen frå 1980-talet. Båtane har vakse seg ut av den hallen, der er både lågt under taket og trangt. Med å rydde oss litt ekstra plass der får vi ein ny, stor hall i tillegg til den vi alt har, seier Nina Seljestokken.
– Kva kostar ein slik hall?
– Den fyrste store hallen bygde vi i 2008 og då kosta han 3,5 mill. kroner, så det kostar. Men no kan vi gjere arbeidet litt etter kvart. Vi håpar vi får godkjent planane slik at vi kan starte arbeidet til hausten. Er vi heldige kan vi ha hallen klar om eit års tid, seier Nina Seljestokken.
Seljestokken båtverkstad har seks tilsette og arbeidsstokken er rimeleg stabil. Dei tek inn lærlingar og dei to som sist tok fagbrev held fram i arbeid på båtverkstaden framover.
I Seljestokken brukar dei ikkje pengar på reklame. Dei leve på eit godt omdøme som dyktige ombyggarar av sjarkar frå 35 til 40 fot. – Det er ikkje så mange som driv med ombygging av mindre sjarkar slik som vi, så oppdraga strekkjer seg frå Agder til Finnmark. Fraktebåtane går rett forbi i leia her, dermed er det ikkje så dyrt å sende båtane hit for ombygging. Vi stikk berre ut i fjorden og hentar båtane inn til verkstaden, fortel Nina Seljestokken.
Ho har inntrykk av at mange sjarkeigarar no heller byggjer om båtane sine enn kjøper nye. Det vert for dyrt. Og når dei då kjem nordover på vinterfiske med ein ombygd sjark så går rykte om kvar dei har fått det gjort.
Fyrste gong det var tre generasjonar på båtverkstaden i Seljestokken. Norvald, Nina og Torleif. Foto: Firdaposten
«Eksamen» neste veke
Den aktuelle sjarken frå Lofoten skal dei både forlenge og gjere breiare, og sette inn ny motor i. – Sjarken skal få meir oppdrift, og når han vert både breiare og lenger kan han frakte meir fisk og toler meir sjø, seier Nina Seljestokken. Ho brukar faguttrykk som bulb og svinerygg og forklarar dei slik. – «Svinerygg» betyr at vi byggjer ut baugen slik at det vert mindre sjøsprøyt og sjøvatn på dekk. «Bulb» er eit kuleforma utspring, under vatn, midt i baugen, som reduserer bruken av drivstoff.
– Neste veke skal vi ha krengeprøve på sjarken vi har arbeidd med sidan oktober, og må ha ferdig før vi byrjar på den andre. Krengeprøva er sjølve eksamen for oss. Står vi på den skal han lakkast og gjerast ferdig til levering. Det går i eitt, men vi er heldige som har godt med arbeid, seier Nina Seljestokken.
Magni Øvrebotten 03.03.2022.
Av Fridtjov Urdal
Frå slutten av 1800-talet og fram til i mellomkringstida var naturis ei stor norsk eksportvare. Så sant det var kaldt nok til at isen la seg på dammar, vatn og tjern var produksjonen i gang. Mellom anna på Kvernhusvatnet på Årebrot, vatnet bak grendahuset som sumarstid er fullt av vassliljer.
Vi har ikkje bilete av skjæring av is på Kvernhusvatnet, men her er vatnet sett frå grendahuset på Årebrot.
I denne tida selde og sende ein norsk is til utlandet, ikkje minst til England. Ja, like til Sør-Afrika og endå til India og Australia skal det ha kome norsk is seglande med skip. Den norske isen, eller rettare sagt iseksportørane hadde i hop med importørane målmedvite reklamert for den norske isen. Det fanst ikkje reinare og kaldare is enn den. Dessutan så heldt den seg lenge. Det vil vel seie at den ryktesvis bråna seint. Det var ikkje måte på, sjølvaste dronning Victoria etterspurde norsk is, skal ein tru kva skrive stod.
Enkel og billeg is
Noreg kunne levere is heile året, sumar som vinter, men ikkje nett til same pris. Isen vart skoren i blokker og stabla inn i der til eigna ishus med tjukke veggar og tak, som kunne vera isolert med sagrubb eller halm for å halde heten ute. Den auka handelen og frakta av ferske varer, innan og mellom land og kontinent, gjorde at ein trong om kjøling. Den gongen rådde dei ikkje over kunstig kjøling eller frysing. Det vil seia det gjorde dei, men prosessane var særs kostesame.
Den norske isen var både enkel og billeg. Endåtil her i mi eiga heimbygd er det namn og merke etter denne næringa. Frå Kvernhusvatnet vart det skore is. Det er det vatnet på Årebrot som ligg nærast sjøen, berre nokre få ti-meter frå og med stue hammaren rett i sjøen. Der var det godt tilflot for båtar. Tilhøva var såleis dei aller beste for denne sort verksemd. Ishuset låg på vestsida av vegen ut på bergkanten mot sjøen, knappe hundre meter nord for grendahuset. Muren syner òg nett nedanfor Ishushammaren, og på ei berghylle stod motorhuset, med motor og iskvern. Motorhuset stod til i 1974.
«Eg berga no saga, Peder»
Når ein byrja taka is her og kor lenge det heldt på har eg anten ikkje høyrt eller gløymt, men truleg varde det til ut på 1930-talet. Den tid høyrde Kvernhusvatnet inn under eigedomen Aurdalskvia og eigaren var Peder Iversen (Pederen på Kviene). Han hadde gjort ein avtale med Jansen firmaet om skjering av is på Kvernhusvatnet. Det var ikkje uvanleg at dei som dreiv innan oppkjøp og sal av sild og fisk rådde seg til med isrettar, hus og det som skulle til. Pederen skulle òg etter som eg har høyrt ha vore både utleigar og arbeidsformann. Kontrakten var visst slik at grunnleiga skulle svarast fullt ut så sant det vart teke ut is.
«Han for igjennom og gjekk under, men han hadde saga med seg då han kom opp att».
«Eg berga no saga, Peder».
«Ja, du kunne no berre ha våga deg å kome opp att utan», var svaret. Det stod om å berga grunnleiga, og då fekk det heller våge seg om det var ei kalde bløyte eller to. Det var som det skulle vere, kor vidt Jansen var tent med det var meir uvisst.
Både knust is og is i blokk
Heime i eit uthus kalla Smia hekk i min barndom ein del av det utstyret som hadde vore i bruk. Ein tre-fire stortanna sager til isskjering og to store kliper eller sakser til å draga blokkene opp med. Isblokkene vart frakta frå vatnet og inn i ishuset langs ei trerenne. Der vart dei stabla så høgt og lenge der var plass. Han Bjarne (Holstad) på Løypa fortalde frå sin barndom at det var moro å vere med på isskjering på vatnet, og ikkje minst å vere med å sjå på når det kom båtar for å henta is.
Det vart levert både knust is og is i blokker. I motorhuset stod motoren som dreiv iskverna. Om vinteren, når det vart skore is kom blokkene rett frå vatnet og i kverna. Då vart transportrenna lagt framom ishuset og inn på den renna som førte frå ishuset til motorhuset og kverna. Frå kverna gjekk det ei renne vidare ned i rommet på båtane.
Eg trur at isen herifrå Årebrotet hovudsakleg vart nytta lokalt og ikkje til eksport. Det kunne vere frå sju til ti mann i arbeid der på det meste. I heller tronge tider kom sikkert løna frå dette arbeidet godt med. Det var mangt som skulle isast. I kalde vintrar kunne det verta mykje is frå eit slikt lite vatn om tilsiget var godt. Det skulle òg ha vore tale om å taka is frå nokre små tjern lenger inne på Rabbane, men då måtte det byggast fleire og lengre renner, så det vart som med mangt anna berre med praten.
Kjelde:
Dette stykket er henta frå Fridtjov Urdal sitt digitale julehefte i 2021, og brukt med løyve frå han. Er det nokon som har bilete frå då dei tok ut is frå Kvernhusvatnet på Årebrot, eller veit når dei starta med dette og kor lenge det varde? Dei som veit, kan sende opplysingar til magni.ovrebotten@gmail.com. Fridtjov Urdal trur det tok slutt på 1930-talet, men veit det ikkje sikkert.
Kvar dag i snart 47 år har Rune Nordbotten (58) registrert vêret i Botnane. Han var elleve år då han byrja med det. På veg til fjøsen om morgonen melder han inn vêret i bygda til NRK i Sogn og Fjordane. – Botnane er ein interessant plass å registrere vêret, for her går det eit markert vêrskilje. Det regnar meir her enn i Bergen, fortel Nordbotten engasjert.
Rune Nordbotten med nedbørsmålaren mellom bustadhuset og fjøsen. Foto: Magni Øvrebotten.
Det byrja med at storebror hans, Atle, på ungdomsskulen fekk i oppgåve å registrere temperaturen i løpet av ei veke. For Atle vart det med den oppgåva, men hjå Rune vekte ho interesse og han tykte det var lite med berre ei veke. – Den 9. juni 1975 byrja eg å skrive ned maks- og minimumstemperaturar, og frå nyttår i 1976 også nedbør. Så eg har etter kvart ein skikkeleg omfattande statistikk, seier Rune Nordbotten nøgd og vedstår seg stor interesse for både tal, grafar og statistikk. Det trengst nok for å drive med slikt.
– Vêret er ikkje likt, det går i bølger. Vi har til dømes nokre kalde vintrar i kvart tiår. Dei kjem alltid etter kvarandre, to eller tre på rad. I kalde vintrar vert det turrare og mindre nedbør. Somrane har jamt over vorte litt varmare, men det er større skilnad på dei enn på vintrane Men somrane går i bølger dei også, seier Rune.
Vidare fortel han at våren kjem tidleg i Botnane og hausten seint. Det er sjeldnare med kulde i april, men det kan kome ei frostnatt før 10. mai. No er det sjeldan at bjørka ikkje har sprotte til 17. mai, og sjeldan med kalde haustar. Det er våren og hausten det er størst skilnad på frå tidlegare tider.
Markert vêrskilje
– Botnane er ein interessant plass å registrere vêret, for her går det eit markert vêrskilje. Frå Botnane og innover mot Ålfotbreen har vi flest dagar med nedbør i heile landet, ja, endåtil meir enn i Bergen. Det regnar like mykje i Botnane som i Svelgen, sjølv om det etter «normalen» skal regne meir lenger inne enn her heilt ute på kysten. Det er dei høge fjella våre som gjer det. Botnane får mest nedbør i sønnavind, Svelgen i sørvest-nordvest, og sidan det er jamt meir sønnavind, vert det i to av tre år mest nedbør i Botnane.
Intervjuet med Rune Nordbotten vart gjort 10. januar 2022, eit par dagar før uveret Gyda var varsla med mykje nedbør oppover kysten. Rune meinte at Gyda ikkje kom til å ta så hardt i Botnane, ho vart verre litt lenger inn i fjordane. Det slo til då Gyda kom. – Så lenge vinden er på sør får vi mest nedbør, men når han er på sørvest minkar det fort av her. Men når det ligg lågtrykk ut i havet, som ikkje kjem inn, får vi mykje nedbør i Botnane. Til dømes mykje meir enn i Sørgulen, lenger inn i Gulefjorden, legg han til.
– Eg hugsar vi fekk 60 cm med snø her frå ei byge som låg seks-sju timar og tømde seg ute ved Hovden. Det kom berre fem cm i Husefest rett sør om Botnane. Det snødde herifrå og inn i Svelgen, men der kom det berre halvparten så mykje snø som her. På Kalvåg kom det ein meter med snø, medan dei på Flora berre såg ein blå vegg her nord hjå oss.
– Kva er grunnen til dette?
– Det er ein knekk i landskapet som går nord-sør og svingar mot nord-aust. Det skaper eit vêrskilje, og det som kjem frå nord/nordaust fer til havs når det passerer Botnane. Den sørlege grensa for veret som vert meldt for Nordfjord og nordover går her i Botnane. Men bles det søraust stoppar ho i fjella på kommunegrensa Kinn/Bremanger og i Magnhildskaret, og det vert lite nedbør her på nordsida av fjellkjeda. Då kan det snø ein halv meter på Årebrot og på Flora, og like eins når det regnar om sommaren. Om vinden er på sør-sørvest er det omvendt.
Fjellet Opnaren i Sørbotten er ein viktig grunn til vêrskiljet i Botnane. Foto: Magni Øvrebotten.
Nyttårsorkanen vart eit tidsskilje
Sjølv om Rune Nordbotten ikkje har late seg personifisere med bruk av namn er det han som melder kva vêr det er i Botnane i morgonsendinga til NRK i Sogn og Fjordane. Han hugsar ikkje kor lenge han har drive på med det, men det har blitt nokre år. Målestasjonen hans ligg mellom bustadhuset og fjøsen, så det høver å ta med målinga på veg dit i sekstida om morgonen. Når han er rundt om i fylket på ulike møte merkar han at folk får det med seg og er opptekne av vêret.
– Før nyttårsorkanen i 1991/92 brydde ikkje media seg om veret, men etter den vart interessa stor. Nyttårsorkanen vart eit tidsskilje der som i mykje elles, også for vêrvarslinga. Eg hugsar godt trekantane som kom opp på vêrkartet den nyttårskvelden. Her blest det verst mellom fem og sju om morgonen fyrste nyttårsdag. Bygda såg ut som eit krigsområde. Nyttårsorkanen var det vi kallar «utsynning», ei form for sørvest der tunnakallane (syklon) kom tett og saug vekk det som kom i deira veg. Her på garden tok han heile eternittaket på løa, knekte ein bjelke på 40 cm i diameter. 30 cm av han var kjerneved. Eg saga 100 år gamal al til ved etterpå, det var beinhardt så gnistrane fauk i alen.
– Kor sterk var orkanen her i Botnane?
– Det er det ingen som veit. På Mehuken målte dei 88 meter i sekundet under ekstremvêret Dagmar 26.12.2011, som vi kom oss bra frå her. Då var vinden beint på vest. Orkan er 32,9 meter i sekundet. Det betyr at Dagmar var tre gonger orkan og det bles endå meir her under orkanen natta til 1. januar 1992. Vi som opplevde den natta gløymer ho aldri. Dei vi då kalla «gamlekarane» hadde aldri opplevd maken til galevêr, og nyttårsorkanen sette ein støkk i mange, både unge og eldre.
Meir snø før?
– Er det berre dårleg hugs når eg påstår at det var meir snø her på 1960-talet enn no?
– Nei, de som var ungar på 1960-talet fekk oppleve meir snø enn nokon annan generasjon på 1900-talet. 1960-åra var dei desidert kaldaste i heile det hundreåret. Det trur eg kom seg av stor forureining. For det vart ei tydeleg forandring då Europa tok tak i forureininga og renska opp på slutten av 1980- og 1990-talet.
– Er det stor skilnad på dei ulike tiåra?
– Ja, 1930-talet var eit mildt tiår. 1940-åra var litt kjølegare, med nokre kalde vintrar i krigsåra, men ikkje så kalde som 1960-åra. På slutten av 1970-talet var det tre kalde vintrar etter kvarandre. Nyttårsdag 1978/79 var det minus 15 grader i Botnane og det er uvanleg kaldt her. Det er berre målt det ein gong til. Om vi går til dei seinare åra var 2010 eit av dei mest stabilt kalde åra. Desember 2009 til februar 2010 var dei mest stabilt kalde månadane eg har opplevd. Då var her snø heile tida. Han kom og gjekk ikkje, slik han brukar å gjere.
– Kva med årsnedbøren?
– Årsnedbøren går i bølgedalar og er våtast i periodane mellom kalde vintrar. På slutten av 1980-talet og byrjinga av 1990-talet hadde vi fem, seks år med i snitt tre meter nedbør i året. Men den våtaste perioden eg har målt var 2011-17. Dei tre siste åra har vi vore inne i ein litt turrare periode, som vi kanskje er på veg ut av? Men nedbøren aukar over tid, jamt med temperaturen, som har auka med minst 10-15 % dei siste 40 åra. Når havet vert varmare vert det meir fordamping, og då vert det meir nedbør. Det ser ut som lågtrykka om vinteren har større temperaturskilnad enn før, og det medfører meir uvêr og nedbør, seier Nordbotten.
Det er såleis ingen tvil om at temperaturen generelt har stige, og auken ser ut til å ha vore jamn i Norge om vi ser han i eit 100 års perspektiv eller meir. – Vi kan ikkje halde fram med det forbruket vi har. Vi brukar opp det ressursgrunnlaget framtidige generasjonar skal leve av, seier Rune Nordbotten.
Rune Nordbotten likar å arbeide med tal, grafar og statistikk. Foto: Magni Øvrebotten
– Eg hugsar kor karane diskuterte vêret når dei var samla på kaia i Korsnesvika. Han Kåre i Kvia (Nøttingnes) var halden for å vere best til å spå veret. Kva vêrmerke har du teke med deg vidare frå dei?
– Eg kan kanskje ikkje så mange som gamlekarane kunne, men ein del har absolutt noko føre seg, medan andre er meir fantasi. Fullmåne og nymåne på same tidsrom etter kvarandre brukar å gje ein fjorten dagars periode med betre vêr enn elles, særleg når det er austamåne, dvs.at han er full og ny etter midnatt og mellom klokka eitt og ti. Han Kåre i Kvia sa at sørausten gav godvêr, men på slutten trur eg sjølv han byrja tvile på månen. Men det er klart at generasjonane før oss var meir avhengige av vêret og trong å forstå seg på det på ein heilt annan måte enn i dag. For dei var vêrmeldingane i radio viktigare å høyre enn noko anna.
Yr.no har tapt seg
Lenge tykte Rune Nordbotten at det var god hjelp i å fylgje med på kva nettstaden Yr.no melde. Men den har tapt seg, synst han. Dei har tilpassa seg mobilbruken og fjerna alt som er for tungt for mobilen, og er dermed lite brukande for dei som er spesielt opptekne av veret. Nordbotten saknar karta som synte prognosane framover i tid. No er det til dømes ein radar som syner nedbør 1,5 time før/etter. Det er for kort tid når han ynskjer å kombinere lokalkunnskap med ulike metodar for analyse som Yr.no hadde tidlegare. – Til dømes finne ut når eg skal gjødsle jorda utan at møkja berre renne vekk. Det bør regne når ein har gjødsla, men ikkje i altfor store mengder, seier gardbrukaren Rune Nordbotten.
– Botnane er kanskje ikkje plassen for dei mest versjuke. Men for dei som likar veksling i vêret er her fint. Det er vinden som skil oss mest frå andre plassar. Vind har vi mykje av, smiler Rune Nordbotten mykjeseiande. Medan han var vekke på skule på 1980-talet tok far hans, Johannes Nordbotten (94), målingane, og no er det avløysarane i fjøsen som må ta dei når Rune er vekkreist. Det er ikkje ei offisiell måling, men målaren i Nordbotten stettar dei krava som Meterologiske har til målarane sine. No automatiserar Meterologiske både nedbør- og temperaturmålarane, det siste fordi det er slutt på dei nøyaktige kvikksølvtermometera. Men Rune Nordbotten har ingen planar om å gje seg med å målet nedbør og vind i Botnane.
Intervju og foto: Magni Øvrebotten 10.02.22.
Heidi Yttrehus og nokre av sauene som gjorde at ho kjøpte seg gard i Botnane. Foto: Hannele Turunen.
– Eg har lenge hatt lyst til å bu ein stad der eg kunne ha eigne sauer. Her kunne vi overta 14 villsauer som det var lagt fint til rette for både med fjøs og beite. I tillegg likte vi naturen, med hav og fjell nær innpå oss. Det var fleire ting som klaffa, men sett på spissen var sauene mykje av grunnen til at vi flytta til Botnane, fortel Heidi Yttrehus. Ho kjøpte garden av Jacqueline og Alex Mannaart og flytta til Botnane saman med mor si, Hannele Turunen, den 1. november 2021.
Dei fekk ein dramatisk start då det byrja å brenne i kjøkkenvifta om kvelden fredag 23. november. Dei hadde ete middag og Hannele skulle slå av vifta, men det gjekk ikkje. Det byrja gnistre og lukte røyk. Heidi drog ut sikringane og ringde 110.
– Etter at sikringane var ute følte vi at vi hadde kontroll, så eg sa med brannvakta at dei ikkje trong kome. Det høyrde dei ikkje på. Vi tykte det var litt flaut då dei kom med to brannbilar og mannskap etter 55. minutt. Men det var godt at dei undersøkte alt, snakka med oss og fekk sjekka at det ikkje var skader på anna enn vifta, som vi fekk lempa ut, seier Heidi.
I ettertid har dei sjølvsagt tenkt på at hadde dei ikkje vore på kjøkkenet då det byrja brenne kunne huset deira ha vorte eit stort bål i løpet av kort tid. Hendinga avdekka også at 110-sentralen i Bergen ikkje varsla det lokale brannvernet i Botnane/Årebrot, slik dei skal. Dei fleste i bygda står på lista over dei 110-sentralen skal varsle med melding på mobil når det brenn. Bygdefolket har ein hengar med enkelt brannutstyr å hjelpe seg med til det kjem brannbilar frå Svelgen eller Florø, etter om lag ein time.
Den tolv år gamle hunden likar ikkje at dei har flytta. Det er ein Parson Russel terrier med namnet Yoshi Al Ghouti. Foto: Magni Øvrebotten.
Lege i spesialisering
– Ja, det har vore to innhaldsrike og spennande månadar, seier Hannele. Begge føler at dei er tekne vel imot. – Vi har hyggelege naboar og folk stoppar og pratar. Det er kjekt at folk tek seg tid til å snakke med oss, seier Heidi. – Eg er veldig glad for den gode mottakinga vi har fått. Folk tek kontakt og kjem innom. Det likar vi. Det at folk ser oss og har tid til ein prat opplever eg som ei tryggheit. Vi kan spørje folk om råd og hjelp. Eg håpar berre at vi kan hjelpe attende når vi er litt meir etablerte, seier Hannele Turunen.
Heidi Yttrehus er 31 år og var ferdig utdanna lege i 2016. Ho held på med spesialisering i gynekologi og fødselshjelp. Difor må ho til sjukehuset i Førde der det er fødeavdeling. Ho byrjar i jobb der 1. februar og skal gå 24 timarsvakter, døgn- og dagvakter, og har ei leilegheit ho kan bruke når ho ikkje kan reise heim.
– Eg har prøvd å få det til slik at eg kan vere mest her i Botnane. Men eg hadde ikkje våga å ta på meg dette åleine. Det er bra at mor mi kan vere her og sjå etter dyra når eg er vekke, seier Heidi. Ho ynskjer seg fleire båtavgangar frå Årebrot (Villevika) til Florø og omvendt. Det vil gjere det lettare både å bu her og arbeide vekke.
Heidi har arbeidd som lege både i Molde, Snåsa og Haugesund. – Legelivet er ofte omflakkande når du er nyutdanna. Men dei siste 2,5-3 åra har eg arbeidd i Haugesund, fortel Heidi.
Dette er husa på garden i Sørbotten. Foto: Magni Øvrebotten.
– Er du ein idealist?
– Ja, distrikts-Norge treng alt, også legar. Eg vert stundom trist og frustrert over at alle folk liksom må bu i byar. Men i staden for å klage på at andre ikkje gjer som eg tenkjer, får eg gjere det sjølv. Eg har budd både i byar og på bygda og kome til at når eg er i byen saknar eg den roa og pulsen som er på bygda. Men eg saknar aldri byen når eg er på bygda. Då har eg tenkt at, ok, då må eg gjere noko med det. Botnane er eit slik tiltak.
Plasskrevjande hobbyar
Både mor og dotter likar å bu i rolege omgjevnadar og ha god plass. Dei trivst med å vere ute i alt slags ver og ha kort veg til både fjellet og havet. Frå stove- og kjøkkenvindauga sine i Sørbotten ser dei utover Frøysjøen og Pollen i Botnane, og bak huset ruvar fjellet Opnaren.
Sauene held kulturlandskapet ved like. Foto: Hannele Turunen.
– Her er det råd å gjere alt eg likar å gjere. Her er ikkje trafikkstøy, men masse plass. Både Heidi og eg har plasskrevjande hobbyar. Vi likar å halde på ute med dyr og hage. Vi gler oss til å finne ut av kva vi kan få til å vekse i kjøkkenhagen som alt er her. Å sylte og safte, sanke bær og sopp, og fiske er slikt eg likar å drive på med, seier Hannele Turunen.
Begge driv mykje med handarbeid. Hannele strikkar, heklar, syr og fotograferer. Heidi likar å spinne og er særleg interessert i historisk handverk, korleis dei gjorde ting før?
I Haugesund har ho vore med i ein vikingklubb der ho lærde å veve og sy tradisjonelle kle. No har ho lyst til å halde fram med det. – Når eg lærer meg gamalt handverk får eg veldig respekt for alt det arbeidet kvinner har gjort i dårleg lys fram gjennom tidene. Eg har lært meg å spinne på handtein og gler meg til å bruke ull frå eigne sauer til det, seier Heidi Yttrehus.
Etter at dei flytta til Botnane har dei hatt nok å gjere med å gjere seg kjende med sauene, og snikre og måle i huset. Nett no riv dei eit rom der det skal bli nytt bad.
Aner frå Karelen og Ytrehus
Namnet Hannele Turunen røpar finske anar. Ho stammar frå Karelen i Finland, men vaks opp i Sverige. Hannele vart fødd i 1966 og kunne ikkje eitt ord svensk då foreldra hennar fekk seg arbeid i bilindustrien (Volvo) i Gøteborg og familien flytta dit på 1970-talet. – Elles er eg ein kjærleiksimport frå Sverige til Norge i 1992. Eg møtte far til Heidi, Bjarte Yttrehus, i Gøteborg, då han studerte der. Farfar til Heidi, Asgeir Yttrehus, kom frå Ytrehus i Bremanger, fortel Hannele.
Både mor og dotter er glade i å fiske. Her er det Hannele som er ute med fiskestanga. Foto: Heidi Yttrehus.
– Ja, vi brukte å vere på Ytrehus og Kalvåg med far min. Vi fiska, fiska og fiska. Trass i det vart eg veldig glad i både å fiske og ete fisk, seier Heidi.
– Vi kalla Heidi «Fiskarjenta» då ho var lita. Fekk ho fisk med poteter, gulrøter og saus var ho nøgd. Etter all fiskinga om somrane åt vi fisk eit halvår etterpå, ler Hannele. Ho har arbeidd som sekretær og kontorleiar på sjukehus, og budd i Fredrikstad dei siste tolv åra. Hannele og mannen har to barn, og skilde lag for mange år sidan.
– Vi er ikkje versjuke
Intervjuet med Hannele og Heidi vart gjort dagen før ekstremveret Gyda var varsla innover kysten. Dei driv og lærer seg at lausøyre anten må bindast godt fast eller kome under tak.
– Vi har hatt mykje moro av at vi ikkje heilt veit kva som er vårt av det som er ute. Ein dag kom det ein kar med ein stor balje han hadde funne på flukt. Han meinte baljen høyrde heime her og vi takka og tok mot. Men etter kvart skal vi få kontroll på dette. Og så må vi prøve å få kontroll på alt vatnet, som no renn frå alle kantar, seier Hannele.
– Vi er ikkje versjuke som typar. Her skifter veret veldig fort. Du kan gå ut i sol og det regnar før du kjem att, og omvendt. I helga var det stilt og kaldt vinterver, i morgon er det varsla høljeregn, seier Heidi. Sjølv tykkjer ho regnet er avslappande. Det gjeld berre å ta på seg gode kle og gå ut. Veret er fasinerande, samstundes som vi skal ha respekt for naturkreftene.
Det er ikkje ofte snøen ligg lenge i Botnane, men ved årsskiftet 2021/22 gjorde han det. Her er nokre av sauene på heimebøen. Foto: Hannele Turunen.
– Det bles andre stader også, ja, både i Gøteborg og Fredrikstad. Men her i Botnane er vi ikkje beskytta av ein by, vi får det rett i fleisen. Det kjennest ekstra sterkt når sjøen er så nær. Men dette var noko av det vi let oss sjarmere av med Botnane, seier Hannele Turunen.
Det er gått åtte månadar sidan Heidi Yttrehus tok seg ein spontan tur til Botnane i mai 2021. Ho hadde sett at garden var lagt ut for sal og at her var sauer. Heidi hadde vore rundt om og sett på fleire gardar, men anten var dei for store eller så var det så mykje å fikse at ho ikkje ville ta i ferd med det.
– Vi tenkte og funderte litt att og fram om vi skulle våge å satse i Botnane. Så såg vi at det skulle vere bygdehelg her midt i juli, men guida turar rundt om i nærområdet. Då reiste vi begge og var med på fleire av turane, og fekk sett naturen. Ei tid etterpå bestemte vi oss og eg kjøpte garden. Så langt har eg ikkje angra, seier Heidi Yttrehus.
Intervju Magni Øvrebotten 12.01.2022.
Styret i grendalaget har drøfta planane for året vi nyleg har starta på, 2022. Vi stiller størsmål med kva for arrangement vi skal satse på. Skal vi slutte med søndagskafeane? Skal vi ha sommarhelga/basaren 15.-17.juli eller helga etter, den 22.-24.juli? Kva saker skal vi arbeide med? Fiber, mobildekning, utbetring av veg, busskur og veglys?
Styret vil sette vidare utvikling i dei to bygdene på dagsorden.
Kom med synspunkt! Vi invterer til søndagskafe i Botnane søndag den 6.februar kl.16.00 for å diskutere – og så vedtek grendalaget ein plan for arbeidet på årsmøte laurdag den 19.mars!
Slutte med søndagskafeane?
Styret drøfta mellom anna kva vi gjer med søndagskafeane vi har hatt den fyrste søndagen i månaden. Frammøte har variert, men stort sett få som har kome. Noko skuldast nok korona og smittvernet, men det har gått jamt nedover med oppslutninga om kafeane. Vi må kanskje vurdere andre måtar og andre tidspunkt å samlast på?
Kva gjer vi med søndagskafeane? Det har vore ujamt med folk og stadig færre som kjem. Skal vi slutte med kafeane og finne på noko anna? Bilete er frå ein kafe med godt frammøte. Tidlegare stortingsrepresentant Tore Storehaug som slektar frå Husefest var med på kafeen.
Når vi har hatt eit innslag, orienteringar om aktuelle saker eller litt kultur, har det kome fleire. Difor er vi ute etter idear til program for møta/kafeane vi inviterer til, som kulturinnslag (dikt,sang, musikk?) eller aktuelle saker/tema vi kan ta opp. Og kanskje noko som kan engasjere den yngre garden i bygdene?
Kom med forslag!
17.mai og hjortefest er sjølvsagt!
17.mai-feiring, sommarbasar og hjortefest reknar vi som sjølvsagt! Det siste tek jegarane seg av. Den festen har vi i Botnane. 17.mai har vi på Årebrot. Og her treng vi ein komite. Fint om nokon melder seg.
Sommar- og bygdehelg
Styret tenkjer at vi gjer som i fjor sommar, å ha ei sommarhelg eller bygdehelg der vi har den tradisjonelle basaren, men der vi også har anna program både fredag, laurdag og søndag. Kyrkja har sagt dei er interessert i å ha utegudsteneste på Jørnjorda den helga.
Bilete er frå fellesturen vi hadde frå Årebrot til Husefest under sommarhelga i fjor. Styret planlegg for ei ny slik helg komande sommar.
Om det ikkje var så mange med, hadde vi to fine og kjekke turar i fjor sommar. Så vi planlegg for fellesturar til sommaren også.
Er det andre ting det kan vere interesse for å ha denne helga? Og skal vi satse på midt i juli, 15.-17. eller helga etter 22.-24.juli? Ber om innspel både på innhald og datoar? Vi tek sikte på å ha det når det er mange som er på ferie i bygdene.
Fiskekonkuranse i Nøre vatnet er ein kjekk aktivitet, også for dei minste. Då det satsar vi på.
Å arbeide for å få ubetra, utvida og rusta opp Frøysjøvegen er ei viktig sak for grendalaget. Men kva andre saker skal grendalaget arbeide med og for?
Fiber, mobilsamband og veg
Både Kinn og Bremanger kommune har lova å få på plass fiber! Men grendalaget reknar med å måtte stå på for at det skjer så fort som mogleg. Vi skal dytte på så godt vi greier!
Og så er det å få gjort noko med Frøysjøvegen, frå Myklebust til Villevika. Her trengst både vedlikehald og utbetring. I juni handsamar fylkestinget investeringsprogrammet for fylkesvegane. Så der må vi arbeide for meir midlar til utbetring og vedlikehald av fylkesvegar!
Grendalaget må på nytt ta opp spørsmålet om redusert fartsgrense gjennom Botnane! I tillegg må vi ta opp sak om å bygge eit busskur med ljos i Myrane, og vi har hatt på programmet å få vegljos frå Myrane og fram til husa i Sørbotten. Kom gjerne med synspunkt på dette også! Og om det er andre saker vi skal arbeide med – inn mot kommunen og fylkeskommunen!
Gjestehamner?
I siste styremøte vart det også teke opp om grendalaget skal arbeide for å få til organiserte gjestehamner i Botnane og på Årebrot. Dette må sjølvsagt organiserast i samarbeid med private.
Husa våre
Grendalaget eig no grendahuset på Årebrot. Og vi har ansvaret for huset i Botnane, men der er kommunen formell eigar. Det er behov for vedlikehald og reparasjonar av båe husa. Styret tenkjer at det er behov for å leige ein del hjelp til dette. Det er vanskeleg å få gjort alt på dugnad. Men det vert som tidlegare minst eit par dugnadslaurdagar for å gjere mindre arbeid på dei to eigedomane. I tillegg eig grendalaget kaihuset på Villevika. Her er det behov for å gjere mykje.
Grendalaget har no ansvaret for to hus. Styret meiner vi må leige meir hjelp for å få gjort alt av vedlikehald og reparasjon. Men det vil framleis verte behov for dugnad slik som her i Botnane i 2020. Frå venstre Åsmund Berthelsen, Asgeir Øvrebotten og Elisabeth Ruud Nordbotten.
Mange medlemmer og solid økonomi
Grendalaget har godt økonomi, og vi reknar med å få ein del meir midlar inn i samband med overtakinga av grendahuset på Årebrot.
Grendalaget hadde nesten 140 betalande medlemmer i 2021. Det er positivt at så mange er med – og at så mange utanbygds også er opptekne av det som skjer i dei to bygdene.
Vidare utvikling ?
I 2022 vil grendalaget sette vidare utvikling i Botnane og på Årebrot på dagsorden. Kva gjer vi for å få fleire til å busette seg her? Det fyrste vi gjer er å lyse ut leilegheita i skulehuset for utleige til folk som vil bu der meir fast. Vi vil også invitere grendalaget på Askrova til ein kafe eller eit møte for å høyre kva dei har gjort for å få tilflytting.
Og så vil vi meir formelt ta opp ei vidareføring av Frøysjøvegen aust- og sørover via Terøya til Florø. Det minkar reiseavstanden mykje til byen – og det kan opne for at det vert meir utbygging på Årebrot. Om det er folk vil? Også eit aktuelt tema på ein kafe eller eit møte.
Styret i grendalaget, frå venstre Åsmund Berthelsen, leiar, Nina Seljestokken, nestleiar, Tone Seljestokken, Helen Aasen og Vetle Aase Øvrebotten. Nina, Tone og Vetle er på val på årsmøte den 19.mars. Og Åsmund er på val som leiar. Varamedlemmer til styret er Jens Anders Sunde Midtbø, John Sande og Jurate Tamosiuiene er varamedllemmer som er på val kvart år. Ei valnemnd førebur vala som skal vere på årsmøte den 19.mars.
Foto: Magni Øvrebotten
Kystvegekspressen (Sylvarnes) ved kai på Villevika. Grendalaget ynskjer fleire stjernestopp som ikkje vil ta meir enn fem minutt, men vil ha mykje å seie for dei som reiser. Foto: Magni Øvrebotten
Botnane og Årebrot grendalag ynskjer stjernestopp på Villevika for alle båtrutene til Kystvegekspressen, som går mellom Florø og Måløy. – Båten passerer Villevik på veg mellom Florø og Smørhamn, og eit stopp her tek mindre enn fem minutt, skriv nestleiar Nina Seljestokken i eit brev til Kinn kommune. Kommunen oppmoda grendalaga om å kome med ynskje etter at Skyss/Vestland fylkeskommune inviterte kommunane til å kome med innspel vedkomande ruteendringar for buss, båt og ferje i 2022. Samferdsleutvalet i Vestland fylkeskommune skal ha saka føre i slutten av januar.
– På strekninga Botnane-Årebrot er det eit aktivt næringsliv med mellom 25-30 arbeidsplassar, og eit meir fleksibelt transporttilbod gjer kvardagen langt enklare for oss. Det gjeld både for fastbuande, hyttefolk og pendlarar, seier Nina Seljestokken, som i tillegg til å vere nestleiar i grendalaget er leiar for Seljestokken båtverkstad.
Eit betre og meir fleksibelt rutesamband er viktig for busettinga i Botnane og Årebrot. Foto: Nina Seljestokken
Dei som til dømes bur i Florø og arbeider på båtverkstaden og steinbrotet i Seljestokken må kome seg med båten kl. 06.50, elles kjem dei seg ikkje på arbeid utan å køyre privatbil ein times tid. Det går ikkje båt til Villevika før om ettermiddagen.
– For dei kan rutebåten kl. 08.30 vere eit alternativ. Den sokalla «politikarruta». Båten har ofte få passasjerar, så det er god plass til oss. For dei fastbuande i Botnane og på Årebrot vil det vere eit stort framsteg om Kystvegekspressen kom opp om Villevika kl. 11.45, på veg attende til Florø. Då kan dei handle, gå til doktar eller besøke folk utan å måtte bruke heile dagen i Florø. I dag kjem dei til Florø lenge før butikkane opnar, seier Nina Seljestokken.
Ho er overtydd om at eit betre og meir fleksibelt rutesamband er viktig for busettinga. Ho veit om folk som vurderer å busette seg her, som går i turnus i Florø, og for dei ville desse rutetidene passe. Også hyttefolket er interesserte i fleire stjernestopp for å kunne bu på hytta og pendle til jobb, noko som også vil auke busettinga.
Nina Seljestokken har stundom prøvt å ringe Kystvegekspressen når båten er på veg attende til Florø, for å få dei opp under Villevika. Men det har dei ikkje lov til når staden ikkje står som stjernestopp i ruteheftet. – Villevika er merka av med nokre få stjernestopp, men altså ikkje 08.30-ruta frå Florø på yrkedagar. På laurdagar kan du ta Kystvegekspressen frå Florø til Villevika kl. 13.00, men båten kjem ikkje oppom på returen. Når det er skikkeleg styggever og dårlege køyreforhold over Magnhildskaret vinterstid er det betre å ta den bilførande Kystvegekspressen (må tinge plass) til ferjeleiet på Årebrot, enn til å køyre rundt med hjarte i halsen, seier Nina Seljestokken, nestleiar i Botnane og Årebrot grendalag.
Styret i Botnane og Årebrot grendalag med frå venstre, Åsmund Berthelsen (leiar), Nina Seljestokken (nestleiar), Tone Seljestokken, Helen Aasen og Vetle Aase Øvrebotten. Foto: Magni Øvrebotten.
Magni Øvrebotten 10.01.22.
– Det har vore ein stille haust ved steinbrotet i Seljestokken, november og desember var ekstra stille og lagera våre var fulle. Difor måtte vi permitere sju tilsette i januar, men no er fire av dei attende på jobb og eg reknar med at alle er det om ikkje så lenge. No håpar vi å kome oss skikkeleg i gang att. Det er ikkje ofte vi har så store leveransar som i dag, 16.000 tonn med stein, og torsdag kjem det ein ny båt for å hente stein, seier Trond Sleire.
Han er dagleg leiar for DC Seljestokken Aggregates AS. Steinbrotet har bytt namn, men eigaren er den same, belgiske Group de Cloedt. Dei tre anlegga deira på Eikefet, Halsvik og Seljestokken har fått samlenamnet DC Resources Norge.
– Pandemien gjorde det vanskeleg å få tak i båtar og utgiftene til frakt aukar, fortel Sleire. Båtane vil gå med dei varene dei tener mest på, og det er ikkje stein. Den store lastebåten som låg ved kai måndag skal til Hull i England, der steinen skal brukast til asfalt. Mesteparten av steinen frå Seljestokken går til asfalt, og sidan asfaltlegging er litt sesongbetont vert det som regel mindre levering vinterstid.
Til saman arbeider det 19 personar på steinbrotet i Seljestokken. Ti av dei arbeider i turnus, fire veker på og fire veker av. Ni arbeider dagtid og i administrasjonen.
Pandemien skapte ein god del problem i fjor på denne tid. Då det var vanskeleg å få inn arbeidskrafta frå utlandet. – Vi er nokså avhengige av dei, og etter at dei vart vaksinerte og kan teste seg på grensa har det gått greitt, seier Trond Sleire. Han håpar og trur at alle dei permiterte er attende i jobb om ikkje så lenge.
10.01.22. Magni Øvrebotten
Skulpturen «Ho mor i ank» er støypt i bronse og står i Sløydsalen i grendahuset i Botnane.
I 2005 vart det samla inn 15.000 kroner for å få støypt i bronse ei av kystkvinnene til Aase Botnmark til grendahuset i Botnane. Sidan den hausten har «Ho mor i ank» skoda utover forsamlingslokalet Sløydsalen. Ho står slik mange kystkvinner har stått og sett etter båten med mann, barn og skuleungar om bord, eller etter ungar som leika i fjøre og fjell. «God tur heim, mor», skreiv Aase Botnmark på gråpapiret då ho sende frå seg skulpturen.
Sommaren 2021 følgde 22 av Aase Botnmark sin skulpturar etter og fekk fast plass i den gamle skulestova i Botnane, som Aase hadde så mange gode minne frå. Ho opplevde skulen som ein fristad. Før ho døydde i 2012 ba ho familien om å deponere delar av kunsten hennar til Bremanger kommune. Systersonen, Are Fjellestad, prøvde å få skulpturane plassert i Botnane, men den gongen var det ikkje rydda plass i grendahuset. Frå 2016 har skulpturane i gips, betong og bronse vore å sjå på Kulturhuset Heimen i Bremanger. Men når Heimen skulle selgast tok eigaren, Reidun Øvrebotten, på nytt kontakt med Botnane og Årebrot grendalag for å oppfylle Aase sitt ynskje om at kunsten hennar skulle kome heim til Botnane.
Aase Botnmark, fødd Øvrebotn, kom til verda 25. mai 1927, på garden Håjen i Sørbotten. Ho var det yngste av Sanna og Kaare Øvrebotten sine sju barn. Faren var frå Floten, inste garden i Øvrebotten, og mor hennar, Mette Susanne Kjørlaug, frå Sogndal. Syskena til Aase var Bergljot, Olaf, Magne, Hans, Finn og Sigrid. Faren var mykje vekke på arbeid, og då var det Sanna og borna som stod for arbeidet på småbruket og ettersyn av fyrlyktene på Olaskjæret og i Vikja.
Rettferd, likeverd og likestilling
– Mora Sanna vart eit førebilete for Aase, som gjennom heile livet kjende seg sterkt knytt til Botnane og kystkulturen, fortel sonen, Wiggo Botnmark. Ho trekte ofte fram kvinnene sin store og viktige innsats for familie og lokalsamfunn, og var levande oppteken av rettferd, likeverd og likestilling. Aase var stillfarande som type, men full i sterke meiningar.
Ho hadde eit naturtalent for teikning og teikna frå barnsbein av på alt ho kom over av papir. Tilgangen på teikneblokker var ikkje slik då som no, så det var mest på aviser og gråpapir det vart teikna. I 1935 døydde broren Hans av tuberkulose og Aase fekk sjølv sjukdomen. Ho vart sendt til Hagavik sanatorium i Bergen for behandling. Der fekk ho teikne på skikkeleg papir med ho ville, og fekk oppmuntring om at ho var flink og burde halde fram med det.
Aase Botnmark i 30-årsalderen. Foto: Kåre Botnmark.
– Som ungjente vart ho oppteken av fotografi som fag og drøymde om å gå i fotolære. Ho sjekka kva utdanning som måtte til og skjønte fort at familien ikkje hadde økonomi til den nødvendige skulegangen, seier Wiggo Botnmark. Men ho var ikkje typen som gav seg. Ho sende eit brev, med eigne teikningar, til Fotograf Sande på Sandane. Der fekk ho jobb og opplæring som retusjør. Hennar gode anlegg for teikning kom til nytte i retusjeringa og samstundes fekk ho opplæring i fotografarbeid.
Hjå Fotograf Sande møtte ho Kåre Botnmark, som arbeidde der som fotograf. Han kom frå Bogen i Ofoten. Då dei vart eit par fekk Kåre tilbod om å kjøpe ei fotoforretning Sande hadde i Florø, og dei slo til. Dei gifta seg i 1948 og fekk to søner, Wiggo i 1949 og Knut i 1952. Aase og Kåre Botnmark dreiv fotoforretninga Vest Foto i Florø frå 1948 til 1969.
Aase spesialiserte seg på handkolorering, det vil seie fargelegging av svart-kvitt-bilete. Ho var halden for å vere dyktig til det og fargela tallaust med brude- og naturbilete. Systera til Aase, Sigrid, og mannen hennar, Roald Fjellestad, arbeidde også i Vest Foto. Det var dei som tok over butikken då familien Botnmark flytte til Ullensaker i Akershus då Kåre fekk arbeid som fotolærar på yrkesskulen der, og seinare på Strømmen vidaregåande skule.
Aase og mannen Kåre Botnmark.
Skulpturane dine leve, Aase
Aase Botnmark i arbeid med ein skulptur. Foto: Kåre Botnmark.
Både som barn og vaksen opplevde Aase periodar med sjukdom, som vaksen også psykisk sjukdom. «Lukketreffet» var då ho vart innlagt ved Modum Bad- og Nervesanatorium. Der fekk ho god hjelp og etablerte viktige venskap, som fekk ho med i eit rikt og skapande kunstnarmiljø. Det var her ho for fyrste gong brukte leire (keramikk) som uttrykksform og det vart starten på mange års intenst arbeid som kunstnar.
Frå 1973 til 1979 var Aase hospitant ved Statens Håndverk- og Kunstindustriskole i Oslo. Talentet hennar vart lagt merke til og verdsett, mellom anna av skulptøren Per Ung. Han vart rettleiaren hennar på skulen og utbraut ein gong begeistra: «Skulpturane dine leve, Aase»
Ho stilte for det meste ut kunsten sin saman med andre kunstnarar, bl.a. skulptøren Skule Waksvik, og deltok i mange år fast på den juryerte Romeriksutstillinga. Fleire av skulpturane hennar er selde, særleg til private samlarar. På Modum Bad heng eit relieff av dr. Gordon Johnsen, lege, psykiater og grunnleggar av Modum Bad. Han såg Aase sitt talent og vart ein nær ven og mesen for henne. Gipsforma til dette relieffet er med til Botnane
Gallerist Olaf Broers, dreiv Galleri Unique på Dal i Eidsvoll. I 1991 hadde han separatutstilling med Aase Botnmark sin kunst og var svært begeistra for arbeida hennar. – Ho kom seint, men godt, sa han og sikta til at ho var 51 år før ho debuterte som kunstnar. Det var råd å sjå at ho hadde hatt Per Ung som lærar, men ho fann raskt si eiga kunstform, meinte Broers.
– Per Ung sin kunst var prega av det maskuline, medan Aase får fram kvinnene og deira livsvilkår i kunsten sin. Det er mykje kjensler, varme og ømheit i skulpturane til Aase. Fleire av verka hennar burde vore laga i større format, for reint teknisk er arbeida hennar uvanleg fullkomne i forma, sa gallerieigar Olaf Broers i eit avisoppslag i 1991.
– Eg skulle ha starta før
Skulpturen “Krav” er omtalt i teksten. Foto:Magni Øvrebotten
Diverre intervjua eg ikkje Aase Botnmark då eg i mai 2003 var på Jessheim for å plukke ut ein kystkvinne-skulptur, og heller ikkje dei gongene eg snakka med henne i telefonen. Ho ringde stundom for å fortelje meg kor glad ho var for at skulpturen «Ho mor i ank» kom «heim til Botnane». Eg har møtt mange Botnane-entusiastar, men trur ingen kan måle seg med Aase Botnmark. Ho ville ikkje ha ei krone sjølv då vi kjøpte skulpturen, dei innsamla pengane gjekk til å støype han i bronse.
– Det var ein draum som gjekk i oppfylling då eg byrja på Kunst- og industriskulen. Men eg angrar så på at eg ikkje byrja før, for då hadde eg fått gjort meir, sa ho då eg besøkte henne i 2003. Ho var bestemor før ho byrja som bilethoggar.
Kanskje er skulpturen ho laga av ei høggravid kvinne med tre barn eit symbol på å la andre omsyn gå føre eigne draumar? I eit intervju med Indre Smaalenenes Avis (som eg ikkje har dato og årstal for) sa Aase dette om skulpturen «Krav»: – Kvinna er svanger, men med kva? Ikkje nødvendigvis eit barn. Ho kan bere på idear og tankar. Idear ho ikkje maktar å forløyse fordi mykje anna opptek tida hennar. Dei tre borna kan symbolisere bønnfallande krav om kjærleik, hylande krav om omsorg og aggresive krav. Krav kvinna må imøtekome før ho kan tenkje på å utvikle sine eigne idear. Dette gjeld også menn, men eg valde å bruke ei kvinne som modell fordi då får eg fram symbolikken med å vere svanger med ein ide. Eg føretrekkjer ofte kvinnekroppen som utgangspunkt for det eg vil fortelje, sa ho til avisa.
Bilete av mannfolk som stolt syner fram kor store fiskar dei har fått er inspirasjonen til skulpturen “Vekst og utvikling”, ei kvinne som stolt viser fram den gravide magen sin. Foto: Magni Øvrebotten
Ho brukte også den gravide kvinna då ho laga eit utkast til ein næringslivspris som skulle symbolisere vekst og utvikling. Ei høggravid kvinne som med stolt mine syner fram kor stor og flott magen hennar er.
– Ideen kom etter å ha sett tallause bilete av menn som stolte viser fram kor store fiskar dei har fiska. Den gravide er i tillegg eit symbol på vekst og utvikling, fortalde Aase Botnmark til avisa. Men utkastet vart ikkje brukt til nokon pris fordi Aase Botnmark ikkje ynskte ei kommersialisering av kunsten sin.
Synet øydela for kunsten
Diverre fekk ho den arveleg augesjukdomen macula degenerasjon, som svekkjer skarpsynet. Sjukdomen tok frå henne evna til å sjå proporsjonar. Det øydela for modelleringa og ho sleit mykje med synet då ho vart eldre. I intervjuet med Indre Smaalenenes Avis sa ho: – Det hender eg misser motet, men eg må jobbe. Eg vert deprimert når eg ber på tankar og idear og eg ikkje er rask nok til å omforme dei til skulpturar.
I same intervjuet fortel Aase Botnmark kva ho ynskjer å formidle i skulpturane sine: – Det høyrest kanskje stort og fjollete ut, men eg har trong for å få fram ein bodskap i skulpturane mine. Dei skal ikkje berre vere eit avbilete av modellen, men innehalde noko meir. Det er diverre slik at eg aldri vert fornøgd. Det er fortvilande å finne feil etter at du har fullført eit arbeid. Læraren min, Per Ung, har trøysta meg med at det er viktig å aldri vere fornøgd. Det er då ein kjem seg vidare, sa Aase Botnmark i intervjuet med Indre Smaalenenes Avis.
Aase Botnmark var ein utprega perfeksjonist og ville ikkje lage noko som ikkje var 100 prosent kvalitet. Problema med synet sette ein stoppar for ei kunstnargjerning som ho følte vart altfor kort. Aase hadde så mykje ho gjerne skulle ha laga og kom så seint i gong. Det var ei sorg, men samstundes var ho glad for det ho hadde fått gjort, og stolt av å ha skildra ulike kvinneliv i kunsten sin.
Det er råd til å dele den sorga med Aase. Kva kunne ho ha drive det til som kunstar om ho hadde kome i gong tidlegare? Galleristen Olaf Broers har rett i at fleire av skulpturane hennar hadde gjort seg i stor storleik, fordi dei er så godt forma. Min draum er «Ho mor i ank» i bronse og full storleik, skodane utover Frøysjøen, på Håjen. På avsatsen rett ovanfor langrøysa, kvinnegrava frå jernalderen, på vegen ned til sjøen. Det hadde vore eit monument over kystkvinnene som Aase Botnmark var så oppteken av å heidre, og av henne. Det blir nok med draumen, diverre, for så mykje pengar maktar vi nok ikkje å samle inn.
“Møte” heiter denne skulpturen. Foto: Magni Øvrebotten
28.11.2021. Magni Øvrebotten
Kjelder:
Wiggo Botnmark om mora i hefte Aase Botnmark 1927-2012. Retrospektiv utstilling. Galleri Dorthea, Bremanger 2016. Og samtale med han om mora, mars 2021.
«Nærkontakt», april 1991. Intervju med gallerist Olaf Broers. Fekk ein kopi av det med Aase Botnmark i 2003.
Indre Smaalenenes Avis, utan dato. Intervju med Aase Botnmark. Fekk ein kopi av artikkelen med Aase Botnmark i mai 2003.
Reidun Øvrebotten, eigar av Kulturhuset Heimen, som har husa dei 24 deponerte skulpturane til Aase Botnmark, frå 2016 til 2021. To av dei er plasserte på Rådhuset i Svelgen, med opplysing om at det 22 til å sjå i Botnane.
Opplysing om slektskap: Reidun Øvrebotten og Magni Øvrebotten er tremenningar. Fedrene våre, Roald Øvrebotten og Arne Øvrebotten, var begge syskenbarn til Aase Botnmark.
Frå opninga av utstillinga av Aase Botnmark sin kunst i den gamle skulestoga i grendahuset i Botnane i juli 2021. Foto: Åsmund Berthelsen
Vegen er så ujamn at det vert liggande att snø og slaps når det vert brøyta. Så frys det til, og det vert glatt.
Med snøfall og brøyting kjem det for ein dag kor dårleg delar av Frøysjøvegen (FV 5711) frå Villevika til Myklebustkrysset er! Det er uråd å få brøyta skikkeleg, og brøyteutstyret vert øydelagt. Mykje is og snø vert liggande att i spor og holer og vegen vert glatt.
Det vart stort oppslag i Firdaposten etter at eigar i grendalaget; Åsmund Berthelsen brev til vegetaten om forholda, og no har vegetaten svara.
Dei takkar for henvendelsen og peikar på at det er vedlikehaldsbehov på mange fylkesvegar i Vestland. Dei skriv også at dei nyttar tildelte midlar etter beste evne og opplyser at på dei har meldt inn behov for diverse behov for vedlikehald i samband med budsjettarbeidet.
I brevet til vegetaten vert det peika på at det er tungtransporten som er årsaka til at vegen er så dårleg som han er. Vegen er ikkje fundamentert og bygdt for den transporten som i hovudsak er knytt til steinbrotet i Seljestokken. Og den transporten må gå. Det er vegen som må verte rusta opp og utbetra.
Vegbudsjettet skal fylkestinget handsame midt i desember. I tillegg til budsjettet handlar vedlikehald og utbetring av fylkesvegar om regional transportplan som også gjeld fylkesvegane. På fylkestinget i desember skal prinsippa/strategiane for både bygging, utbetring og vedlikehald av fylkesvegane handsamast. Men fyrst på fylkestinget i juni skal politikarane prioritere kva som skal stå fyrst og sist i investeringsbudsjettet. Så grendalaget og andre må stå på for å få naudsynte midlar til både å få utbetra vegen og godt vedlikehald både sommar og vinter!
Så ujamn vegen er det vanskeleg å få brøyta skikkeleg, og det er fort å få øydelagt brøyteutstyret.
Her er brevet som vart sendt til vegetaten:
«Eg er leiar i Botnane og Årebrot grendalag og fekk nyleg melding frå folk som bur ved vegen(Frøysjøvegen frå Myklebustkrysset til Villevika) at tilstanden er no slik på delar av vegen at det er vanskeleg å få bort snø og slaps. På grunn av djupe hjulspor er det vanskeleg å få bort snø/slaps- og det vert liggande og frys til, så det også vert vanskeleg å føte seg. Vegen er slil nokre stader at også utstyret vert øydelagt i forsøket på å få gjort det skikkeleg. Også på grunn av djupe spor og generelt ujamn veg. Delar av vegen er slik eg vurderer det heilt nedkøyrt. Dette på grunn av mykje tung transport dei siste åra i samband med utbygginga av vindkraftanlegget på Guleslettene. Vegen har ikkje fundament for slik transport. På same tid er verksemdene på denne strekningen mellom Botnane og Årebrot heilt avhenig av å kunne nytte denne type transport.
Har også hatt kontakt med entrepenør som har vedlikehaldet at dei prøver å få gjort mest mogleg for dei midlane som er stilt til rådvelde.
Her må det tydeleg vere behov for å gjere meir, både for å kunne drive eit tilfredstillande vedlikehald og få gjort noko skikkeleg med vegen slik at vegen vert trygg for både køyrande, gåande og syklande – og slik at dei som har ansvaret for vedlikehaldet/brøyting ikkje øydelegg utstyret.
Med helsing
Åsmund Berthelsen
Botnane og Årebrot grendalag»