– Det er auka etterspurnad etter kvalitetsmerka mat, både i landbruket og sjømatnæringa. Alle moderne selskap må henge med her og ha fokus på klima og berekraft. Det må Firda Seafood Group også. Difor går vi no i gong med ei frivillig ASC-serifisering av anlegga våre, seier Lina Braanaas Utne, prosjekt- og kvalitetssjef i selskapet.

ASC-standarden er verdas strengaste havbuksstandard. Forkortinga ASC står for Aquaculture Stewardship Council. Det er frivillig å ta i bruk denne sertifiseringa som set fokus på miljø og sosialt ansvar, dyrevelferd og openheit. Det er til saman over 200 punkt som skal sjekkast.

– Det er krava frå forbrukarane som utløyser dette, og auka fokus på berekraft. Når vi har sertifiseringa på plass kan vi selge fisk med ASC-merke. Det opnar dører til nye marknadar og styrkar konkurransekrafta til selskapet, seier Lina Braanaas Utne.

Firda Seafood får ikkje eit samla ASC-sertifikat. Alle lokalitetane blir undersøkte og kvar sjølokalitet får eit sertifikat. No er målet å sertifisere alle dei 13 oppdrettsanlegga og fire settefiskanlegga til Firda Seafood. Dei skal starte med tre sjømatanlegg i Gulen, som får smolt frå settefiskanlegga i Botnane og Norddalsfjorden.

– Kva vert dei sjekka på?

– Eit av hovedfokusa til kontrollørane er å sjekke kva fotavtrykk vi etterlet oss. Dei skal undersøke utslepp til sjø, til dømes av fosfor i foret til fisken, som naturen er sårbar for. Vidare energiforbruket vårt, rekne ut C02-utsleppa per kg fisk vi leverer, osv.

– Kor ofte skal dette undersøkast?

– Til no har vi hatt sokalla resipientundersøkingar kvart femte år, der styresmaktene har sett på punktutslepp. Til dømes kor langt ut anlegget i Botnane påverkar sjøbotn. Det vart sist undersøkt i 2020. Heretter skal dette undersøkast annankvart år etter krav fra ASC, framleis av uavhengige folk. Det vert ein gjennomgang av ASC-standarden kvart år.

– Korleis er drifta ved settefiskanlegget i Botnane?

– Den er god. Der er det rensing av avløpet og fornybar energi. Anlegget i Botnane set ikkje stygge spor etter seg, men dei som er mot oppdrettsnæringa meiner sikkert noko anna. Det må vi leve med.

– Kva meirarbeid vil sertifiseringa medføre?

– Det vil krevje endå meir av oss i den daglege drifta. Får vi til dømes sjukdom inn i eit anlegg fleire gongar så kan vi miste sertifikatet, for det er eit makstal for medisinske behandlingar. Vidare skal det i løpet av ein produksjonssyklus på to år ikkje daude meir enn maks åtte fuglar på grunn av dei flyg i netta vi har over kara, eller drukar i merdane på jakt etter fisk. Det vert ikkje enkelt, men eg trur vi skal klare det.

– Må de tilsette meir folk når det vert meir arbeid?

– Førebels reknar vi med å klare det utan å tilsette meir folk. Vi må sjå det an for å finne ut kor mykje meir det krev av oss, seier Lina Braanaas Utne. Ho reknar også med at det vert fleire fysiske inspeksjonar på settefiskanlegga etter kvart som krava vert stadig strengare.

Firda Settefisk AS i Botnane inviterte til informasjonsmøte om ASC-standarden og anlegga i Botnane og Norddalsfjorden måndag 18. januar, men det var ingen som melde seg på.

– På grunn av koronatiltaka måtte vi ha påmelding og eg skjønar godt at folk er skeptiske til å samlast i desse tider. Men dette informasjonsmøte kan vi ta att når det vert meir normale tider. For det å ha eit ope forhold til samfunna vi har anlegg i er også ein del av ASC-sertifiseringa. Heretter skal vi ha slike  informasjonsmøte ein gong i året. Vi skal vere opne for spørsmål og klager og møte folk på ein skikkeleg måte. Det er heilt sikkert folk som lurer på ting.

– Er både møta og sertifiseringa eit forsøk på å rå bot med det dårlege omdømet oppdrettsnæringa har hatt, særleg når det gjeld utslepp og bruk av antibiotika?

– Krava i sertifiseringa er det andre som har fastsett. Men folk sine dårlege  oppfatningar av oppdrettsnæringa har synt seg seigliva, ja. Eg vil påstå at vi er betydeleg betre enn folk trur.

– Korleis då?

– Firda Seafood Group har ikkje brukt antibiotika på 20 år, likevel trur folk at fisken er full av det. Styresmaktene har strenge reguleringar på eit heilt anna nivå no enn for 30 år sidan. Oppdrettsfisk er i dag noko av det mest berekraftige proteinproduktet vi har i norsk matvareproduksjon.

Prosjekt- og kvalitetssjefen i Firda Seafood, Lina Braanaas Utne, er eldste dotter til grunnleggar og eigar av selskapet Ola Braanaas. Ho bur på Byrknesøy, er utdanna havbruksbiolog og likar seg best når ho er ute på anlegga. – Eg saknar å jobbe meir med fisken. Det vert for mykje papir og for lite fisk, seier Lina Braanaas Utne.

 

Intervju: Magni Øvrebotten, 16.01.2021.
(For dei som ikkje veit det er intervjuaren syster til leiaren for settefiskanlegget i Botnane, Torbjørn Øvrebotten).

Den 7. desember 2019 høyrde eg denne meldinga i radio: «Sogn og Fjordane fekk i går tre nye naturreservat. Dei nye verneområda er Bugen og Gaddeskogsvatnet i Bremanger og Sørebødalen i Høyanger kommune. Målet med vernet er å ta vare på spesielle typar skog og truga innsektsartar og soppartar.  I tillegg er fleire av skogane også viktige for fuglar som er avhengige av daud ved og gamal skog». Vedtaka var gjort av kongen i statsråd.

– Bugen naturreservat? Hadde eg ikkje høyrt Jacqueline Mannaart snakke om skogen sin Sør i stranda som kunne bli naturreservat? Det stemte, men enno var dette så nytt og ferskt at ho ville ikkje bli intervjua om det. Det fekk vente eit års tid.

– Det er eit litt ømt punkt her i huset kven som sette meg i gong med dette. Alex meiner bestemt at han synte meg artikkelen på NRK.no om regnskog i Norge. Det er nok rett, men det var fyrst då Tina Buer, styremedlem i Økologisk Norge, la den ut på Facebook at eg las artikkelen skikkeleg og fekk idear.

– Kva idear ?

– Då eg las artikkelen tenkte eg at dette måtte vere noko for oss, så vått som det er her! Dessutan kom eg på at noko av det fyrste Elisabeth (Ruud Nordbotten) fortalde meg då vi flytta til Botnane i 2003 var at her hadde vi den vestlegaste attverande urskogen i Norge. Du veit eg likar å bu på ein spesiell plass, og urskog er ikkje noko alle har, så det la eg meg på minne.

Frivillig vern betre enn tvang

Jacqueline Mannart fekk blod på tann då ho fann ut at styresmaktene sidan 2003 har prøvd å få til frivillig vern av skog, i staden for tvang. Påtvinga vern har ført til konflikter og store kostnadar, medan staten betalar dei som går med på frivillig vern. Det er ofte litt betre betalt enn med tvang. Stortinget vedtok i 2016 eit langsiktig mål om å verne 10 prosent av skogen her i landet, for å få ned tapet av naturmangfald.

– Pengane vart sjølvsagt ein ekstra motivasjon for å finne ut av dette. Eg fann fort ut at Botnane ikkje var med på karta over verneverdig skog i Norge. Så eg sende brev til Vestskog, som er bindeleddet mellom grunneigarane og Fylkesmannen. Eg skreiv om den vestlegaste attverande urskogen og all væta han vart velsigna med. Var ikkje dette regnskog, kva var det då?

Brevet hamna hjå ein sakshandsamar hjå Fylkesmannen, som hadde vore i området 20 år før han fekk brevet frå grunneigarane Alex og Jacqueline Mannaart. Seniorrådgjevar Tom Dybwad hugsar kystskogen i området godt. Denne skogen har det Dybwad på fagspråket kallar «ei ekstrem oseaniske utforming, sterkt forma av vestaveret». På kysten er det kjølege somrar og milde vintrar, og dermed liten skilnad i temperatur gjennom året. Slikt klima vert kalla «oseanisk klima», og det er dette, saman med vestaveret som gjer denne skogen så særprega. – Det er verna svært lite slik skog så langt vest, så eg vart veldig begeistra over at det kunne bli naturreservat i denne skogen i Botnane, seier seniorrådgjevar Tom Dybwad hjå Fylkesmannen.

Skogeigarselskapet Vestskog hadde gjeve Jacqueline Mannaart beskjed om at hennar skog var eit for lite område å verne. Ho måtte få med seg minst ein grunneigar til, og det måtte vere to skogteigar som låg attmed kvarandre. – Grunneigaren til naboteigen, Jan Harry Hamrebø, vart med med ein gong eg spurde. Dermed var vi i gang. Dei andre var meir skeptiske og ville sjå det an, og vite meir om kva vern innebar både av restriksjonar og pengar, seier Jacqueline Mannaart.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spennande formasjonar og grønfargar.

 

Sju raudlista artar  og gamal kystskog

I oktober 2018 kom biologar for å undersøke skogen og vurdere om han var verneverdig. Dei fann sju raudlista artar. Det gav skogen A-verdi og Fylkesmannen gjekk vidare med freding. Fyrst til Miljødirektoratet før endeleg vedtak i regjeringa, det som meir høgtidleg vert kalla kongen i statsråd, 6. desember 2019.

Området ligg nord for Husefest, på sørsida av Furehaugfjellet, heilt sørvest i Bremanger kommune. På oppsida av Frøysjøvegen, fv. 577. Rapporten frå kartlegginga av skogen syner at det er furu som dominerer området nedanfor kraftlina, og bjørk ovanfor. I området veks det òg einer, ein del hassel, osp, rogn, selje og eik, medan det er sparsamt med alm, hegg og kristorn. Skogen er stort sett ganske gamal. Både furu- og bjørkeskogen er kring 100 år og det kan vere tre i området som er opp til 150 år gamle.    Furuskogen er storvaksen med tre på 40-50 cm i diameter i brysthøgde, dei største opp til 60 cm. Dei sju raudlista artane (frå raudlista 2015) er: Alm, kystprikklav, kranshinnelav, kystblåfiltlav, praktfiltlav, kjøtkraterlav og gult pærelav.

Etter kvart vart også dei tre andre grunneigarane i Sørbotten, som har skog i Bugen, med på frivillig vern av området. Dei siste vernevedtaka vert gjort no i desember. Ein kan framleis gå på jakt i området, og bruke det til beiting, sanking og turgåing. Men ikkje skogsdrift, vedhogst eller vegbygging. Når skogen er verna skal han ligge som han er, utan inngrep. På spørsmålet om kva dei fekk betalt i erstatning for frivillig vern av skogen sin i Bugen seier Jacqueline Mannaart at bygdefolket veit det, og andre får finne det ut sjølve. Totalt utgjer Bugen naturreservat 798 mål.

Tekst: Magni Øvrebotten 25.10.20.
Foto: Jacqueline og Alex Mannaart

Bugen naturreservat er innafor firkanten som er markert med grønfarge på utsnittet av norgeskart.